Życie Arseniewa

Nie można wykluczyć, że gdyby Marcel Proust żył w Rosji pod koniec XIX wieku, jego pisarstwo przypominałoby twórczość Bunina. Tego rodzaju literaturę tworzą bowiem potomkowie starzejących się rodów oraz synowie starszych rodziców, którzy dorastają w dworkach stopniowo zapadających się w ziemię, przy zacienieniu przez nieprzycięte, rozłożyste drzewa. Po kataklizmach, jakimi były I wojna światowa i rewolucja, a także po epoce jazzu i kobiecych pantalonów, na jałowej ziemi wygnania przypominają sobie kosmiczny porządek tęczowego ogrodu dzieciństwa. Można by znaleźć literackie powiązania „Życia Arseniewa” z „Doliną Issy” oraz prozą Iwaszkiewicza, Nabokova czy Rotha. Czytanie o ogrodach Litwy, Słowenii czy Bretanii pozwala nam zanurzyć się w bezpiecznej nostalgii. Tymczasem Bunin kreśli obraz całej, stu milionowej Rosji przełomu wieków, narodziny ogromnego kolosa. To także nowa Rosja, która po wiekach pańszczyzny budzi się do życia, bucząc dalekobieżnymi pociągami na linii Petersburg-Moskwa-Jałta, po której podróżuje bohater poszukujący swojego uczucia. To Rosja lśniąca tysiącami kilometrów torów kolejowych, obsypująca świat milionami pudów pszenicy i kobiałkami czereśni, której wcześniej w literaturze nikt tak nie opisał jak Bunin.