Oto widać i oto słychać. Świadkowie Zagłady w okupowanej Polsce

Granica pomiędzy rolami ofiary, świadka i sprawcy często nie jest jednoznaczna. Kategoria "świadka" charakteryzuje się dużą różnorodnością i może obejmować zarówno biernych obserwatorów, jak i osoby bardziej zaangażowane w wydarzenia, które obserwują. Książka koncentruje się na skomplikowanej roli "świadka Zagłady", z uwzględnieniem jej wielowymiarowości, zwłaszcza na tle okupowanej Polski, gdzie trudno jest jednoznacznie określić, kto pełnił jaką funkcję.W tej publikacji trzynaścioro badaczy bada świadków Zagłady, korzystając z różnorodnych perspektyw teoretycznych i metodologicznych. Ich podejście łączy wiele tradycji badawczych: od historycznych analiz, poprzez psychologiczne i socjologiczne badania, aż po narzędzia antropologii kulturowej i studiów nad wizualnością. W analizach tych zawarto również odniesienia do historii sztuki oraz nurtów nowej humanistyki, które kładą nacisk na materialność i rzeczy.Tytuł książki, "Oto widać i oto słychać", został zainspirowany twórczością Zofii Nałkowskiej, która nawiązała do tych słów, odwiedzając cmentarz Powązkowski w Niedzielę Wielkanocną 1943 roku, tuż przy granicy płonącego getta warszawskiego. Nałkowska zapisała w swoim dzienniku dramatyczne obserwacje, które malowały obraz zmieniającego się życia w kontekście śmierci: „Droga tam zmienia się powoli z miejsca żywych na miejsce umarłych, ujęte w architektoniczną ramę, miejsce do dziś jeszcze nie całkiem wyjęte z obrębu życia. Bo oto słychać i oto widać." Te spostrzeżenia podkreślają trudność w odróżnianiu życia od śmierci w obliczu tragedii Zagłady.