Bar Pod Kogutem

„Bar pod Kogutem” Johna Grishama to książka, która z jednej strony mogłaby być świetnym materiałem na scenariusz filmu z pogranicza komedii i kryminału, a z drugiej strony to literackie odreagowanie frustracji wobec systemu edukacyjnego i prawnego w USA. Przeczytałam ją praktycznie jednym tchem, a potem długo jeszcze nie mogłam przestać się uśmiechać na wspomnienie niektórych scen. Chociaż Grisham przyzwyczaił mnie do zupełnie innego stylu, do dramatów sądowych, twardych walk z korporacjami, bohaterów mierzących się samotnie z gigantami, tym razem zaskoczył mnie zupełnie. I bardzo dobrze.
Nie spodziewałam się, że aż tak bardzo wciągnie mnie historia trójki studentów prawa, którzy, mówiąc wprost, dali się wrobić w jedno z największych oszustw edukacyjnych, jakie mogłoby przyjść do głowy. Uczelnia Foggy Brown to parodia szkoły wyższej, która reklamuje się lepiej niż niejedna agencja PR, a w rzeczywistości oferuje jedynie kolorowe ulotki, kredyty studenckie i iluzję kariery. Brzmi znajomo? No właśnie. Jakieś echo tych historii można znaleźć nawet u nas, choćby w anegdotach o niektórych prywatnych uczelniach, gdzie magisterkę robi się z paczką chipsów w ręku, a indeks wygląda bardziej jak książeczka oszczędnościowa, płacisz, masz.
Bohaterowie Grishama - Mark, Todd i Zola - to nie są prawnicy idealni, nie są nawet studenci idealni. To młodzi ludzie z przeciętnymi wynikami i wielkimi długami, którzy zorientowali się, że dali się nabrać. Mają poczucie zmarnowanych lat i kredytów, których nie będą w stanie spłacić. I wtedy w ich życiu pojawia się pewien impuls, pewna tragedia, która każe im sięgnąć po coś, co dotąd było poza ich wyobraźnią - przekręt. Wielki, przemyślany, zabawny i momentami aż absurdalnie nieprawdopodobny.
To, co ujęło mnie w tej książce najbardziej, to ton, ironiczny, błyskotliwy, czasem wręcz prześmiewczy. Grisham w „Barze pod Kogutem” wyraźnie dobrze się bawił, pisząc tę historię, a ja bawiłam się równie dobrze, ją czytając. Gdyby ktoś mi wcześniej powiedział, że prawniczy thriller może być lekki, dowcipny i pełen uroku, to bym wzruszyła ramionami. Ale tu to działa. W dodatku postacie, choć z gruntu nieidealne, są napisane z takim wdziękiem, że trudno im nie kibicować. Nie są do końca uczciwi, ale są tak bardzo ludzcy w swoim cwaniactwie, że trudno nie życzyć im sukcesu. Ostatecznie przecież próbują przechytrzyć system, który pierwszy ich oszukał.
„Bar pod Kogutem” nie jest opowieścią o walce o sprawiedliwość, to opowieść o walce o przetrwanie. To również bardzo celną satyra na rynek edukacyjny i absurdalne długi studenckie, które w Stanach potrafią zrujnować życie na dekady. Grisham tu nie moralizuje, tylko pokazuje tę rzeczywistość w krzywym zwierciadle. I nawet jeśli historia wydaje się odrobinę oderwana od rzeczywistości, to ja osobiście uważam, że warto spojrzeć na nią właśnie jak na literacką fantazję o tym, co mogłoby się stać, gdybyśmy wreszcie przestali grzecznie kiwać głową, a zamiast tego odpowiedzieli systemowi jego własną bronią.
Podsumowując, jeśli ktoś spodziewa się kolejnego „Klienta” czy „Czasu zabijania”, to nie ten klimat. Ale jeśli ma się ochotę na coś świeżego, mniej pompatycznego i bardziej rozrywkowego, to „Bar pod Kogutem” będzie strzałem w dziesiątkę. To powieść, którą czyta się z ogromną przyjemnością, a po zamknięciu książki zostaje uczucie dobrze spędzonego czasu. Ja na pewno będę do niej wracać, bo takich cwaniaków jak Mark, Todd i Zola nie spotyka się często, a już na pewno nie w kancelarii adwokackiej.