Dawny ustrój i Rewolucja

Francuski myśliciel Alexis de Tocqueville (1805-1859), uznawany za jednego z pionierów nowoczesnej socjologii, zapisał się w historii dzięki dwóm znaczącym dziełom. Pierwsze z nich to "O demokracji w Ameryce" (1835/1840, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2019), a drugie - "Dawny ustrój i Rewolucja" (1856). Tocqueville poddaje analizie powody, które doprowadziły do wybuchu rewolucji francuskiej w 1789 roku, badając wpływy, jakie przetrwały z czasów ancien régime'u oraz średniowiecznego feudalizmu. Wbrew powszechnym przekonaniom, rewolucja nie tyle zniosła te elementy, co przyczyniła się do ich umocnienia, takie jak centralizacja władzy i ograniczenie swobód obywatelskich. Była także demaskacją słabości ówczesnego państwa francuskiego, jaką był brak rozwiniętego społeczeństwa obywatelskiego. W odróżnieniu od rewolucji amerykańskiej, która była zrywem oddolnym, rewolucja francuska skupiona była wokół przetasowań władzy wśród klas rządzących, podczas gdy lud pozostał pasywny. Tocqueville, bazując na starannie zgromadzonym materiale faktograficznym z czasów przed rewolucją, odkrywa, że rewolucje nie wybuchają w najtrudniejszych momentach, lecz wtedy, gdy stare władze są już w trakcie wprowadzania reform. W swej pracy, podobnie jak później Hannah Arendt, Tocqueville z sympatią, choć i z krytycyzmem, ocenia obie rewolucje, skłaniając się ku amerykańskiej wersji wydarzeń.