Całun dla pielęgniarki

Myślę, że już nigdy nie spojrzę na szkołę pielęgniarską w ten sam sposób.  P.D. James jest mistrzynią wplatania psychologicznej głębi w swoje tajemnice, a „Całun dla pielęgniarki” jest najlepszym przykładem tego talentu. To nie tylko kryminał - to niepokojąca, klimatyczna powieść, która powoli zaciska swój uścisk, prowadząc do zakończenia, które jest zarówno mrożące krew w żyłach, jak i tragiczne. 

Książkę otwiera scena rodem z gotyckiego horroru. Grupa studentów pielęgniarstwa w Nightingale House zbiera się na pokaz kliniczny, ćwicząc swoje umiejętności na chętnym „pacjencie”. Ale to, co zaczyna się jako rutynowa lekcja, zamienia się w przerażający spektakl, gdy młoda pielęgniarka odgrywająca pacjenta umiera - publicznie, przerażająco i w sposób, którego nikt nie mógł przewidzieć. Zanim szok związany z pierwszą śmiercią zdąży minąć, kolejna pielęgniarka zostaje znaleziona martwa, a jej śmierć uznana za samobójstwo. Ale komandor Adam Dalgliesh, który został wezwany do zbadania sprawy, nie jest przekonany. Coś jest nie tak w Nightingale House - coś, co gnije pod sztywną dyscypliną i uprzejmymi fasadami personelu i studentów. A Dalgliesh, ze swoim zwykłym spokojnym, ale nieustępliwym podejściem, jest zdeterminowany, aby dowiedzieć się, co to jest. 

Pod pewnymi względami „Całun dla pielęgniarki” podąża za strukturą klasycznej tajemnicy zamkniętego pokoju. Zbrodnia ma miejsce w ograniczonej przestrzeni z ograniczoną liczbą postaci - studentów, instruktorów, administratorów i kilku osób z zewnątrz, które przychodzą i odchodzą. Ale to, co wyróżnia tę powieść, to sposób, w jaki James wykorzystuje otoczenie do budowania atmosfery klaustrofobii i strachu. 

Nightingale House ma być miejscem nauki i opieki, ale pod ostrym piórem James staje się czymś zupełnie innym: szybkowarem ambicji, urazy i mrocznych sekretów. Istnieje poczucie, że każdy tutaj coś ukrywa - jakiś mały osobisty wstyd, jakiś błąd z przeszłości, jakiś prywatny strach. W miarę jak Dalgliesh zagłębia się w te sekrety, zaczynają się one ujawniać w sposób równie druzgocący, co odkrywczy. 

Zawsze uważałem Adama Dalgliesha za fascynującą postać, a ta książka tylko to potwierdziła. Nie jest typem detektywa, który wkracza do sprawy z zuchwałą pewnością siebie; zamiast tego obserwuje, słucha i chłonie. Jest inteligentny, metodyczny i głęboko spostrzegawczy - ale nie bez wad. Są momenty, w których jego dystans wydaje się niemal okrutny, momenty, w których zastanawiasz się, czy jego zaangażowanie w sprawiedliwość zaślepia go na ludzkie koszty jego pracy. 

W tej książce jego umiejętności detektywistyczne są w pełni widoczne. Rozumie ludzką naturę i wie, że ludzie rzadko są tym, czym wydają się na pierwszy rzut oka. Gdy przeprowadza wywiady z mieszkańcami Nightingale House, zdejmuje warstwy uprzejmej rozmowy, aby odsłonić surowe emocje. 

Ale Dalgliesh nie jest tu samotnym wilkiem - jego podwładny, Masterson, odgrywa ważną rolę, choć nie zawsze pochlebną. Poglądy Mastersona na temat kobiet i jego własne miejsce w śledztwie tworzą interesujący kontrast z Dalglieshem, który, choć nie zawsze ciepły, przynajmniej podchodzi do ludzi, których przesłuchuje, z szacunkiem i cierpliwością, której czasami brakuje jego koledze. 

Rozgrywająca się na początku lat 70. książka subtelnie bada napięcia między tradycją a zmianami, szczególnie w dziedzinie pielęgniarstwa. Zawód przechodzi transformację, a stara gwardia - reprezentowana przez postacie takie jak siostra Brumfett - reprezentuje nowe pokolenie, które jest mniej skłonne poświęcić całe swoje życie karierze. James uchwycił tę zmianę w sposób, który wydaje się naturalny, płynnie wplatając ją w tajemnicę. 

Są też ciche, ale ostre obserwacje na temat płci i dynamiki władzy. Kobiety w Nightingale House funkcjonują w ścisłej hierarchii, a ich ambicje są często ograniczane przez oczekiwania społeczne. Nawet w otoczeniu pełnym kobiet istnieją sztywne struktury władzy i kontroli

To nie jest przytulna tajemnica, w której detektyw rozwiązuje zbrodnię, porządkuje luźne końce i wychodzi bez szwanku. Pod koniec „Całun dla pielęgniarek” pozostaje uczucie utrzymującego się smutku. Rozwiązanie jest satysfakcjonujące w sensie narracyjnym - wszystko ma doskonały, mrożący krew w żyłach sens - ale ma też głębszy wpływ emocjonalny. Dalgliesh ma oczywiście rację. On zawsze ma rację. Ale to nie znaczy, że sprawiedliwość przychodzi bez kosztów.