Nagroda Goncourtów 2026. Zwycięzca był już czytany przez Polaków

Nagroda Goncourtów 2026 dla Philippe’a Jaenady

Philippe Jaenada, rocznik 1964, to ceniony francuski pisarz i publicysta, który słynie z łączenia prawdziwych spraw kryminalnych z literacką fikcją, wątkami autobiograficznymi i czarnym humorem. Zadebiutował w 1997 roku powieścią „Le Chameau sauvage”, za którą otrzymał prestiżową Prix de Flore, a w 2017 roku zdobył nagrodę Prix Femina za książkę „La Serpe”.

W swoich najgłośniejszych dziełach często bierze na warsztat autentyczne, zapomniane lub niewyjaśnione sprawy kryminalne, w których przywraca ludzki wymiar zarówno ofiarom, jak i sprawcom zbrodni. W Polsce znany jest przede wszystkim dzięki książce „Przestępca z zasadami. Biografia subiektywna” (oryg. „Sulak”), wydanej w 2016 roku przez Wydawnictwo Albatros. Pisarz zrekonstruował w niej burzliwe losy Brunona Sulaka – słynnego francuskiego „złoczyńcy-dżentelmena”, działającego we Francji w latach 80.

W swojej nagrodzonej Prix Goncourt 2026 książce „L’inconnue du Quai de Javel” („Nieznajoma z Quai de Javel” – tłum. red.) Philippe Jaenada powraca do nierozwikłanej sprawy kryminalnej z 1949 roku, badając morderstwo 29-letniej Louise Cansot, modelki słynnych artystów z Montparnasse, której ciało znaleziono na paryskim nabrzeżu. Narrator przeczesuje archiwa, próbując rozwikłać zagadkową śmierć młodej kobiety oraz przywrócić jej godność, a w działaniach posiłkuje się metodami zaczerpniętymi z książek o komisarzu Julesie Maigrecie, bohaterze popularnych francuskich powieści kryminalnych autorstwa Georgesa Simenona.

Decyzja po przyznaniu nagrody Philippe’owi Jaenada’owi zapadła już w pierwszej turze głosowania jury, w której otrzymał 6 głosów. Oprócz niego w finale znaleźli się Sylvain Prudhomme z powieścią „De l’autre côté du lac” (pozostałe 3 głosy jury), Clémentine Mélois z ksiażką „Choses que je croyais perdues” oraz Yannick Haenel, autor „La solitude des professeurs est infinie”.

Jakie książki nagrodzone Prix Goncourt możemy przeczytać w Polsce?

W ostatnich latach zdobywcami Nagrody Goncourtów wydawanymi w Polsce byli m.in. Kamel Daoud (za powieść „Huryska”, wyd. polskie ArtRage 2025), Jean-Baptiste Andrea („Czuwając nad nią”, Znak Koncept 2024), Brigitte Giraud („Żyć szybko”, W.A.B. 2024) i Hervé Le Tellier („Anomalia”, Wydawnictwo Filtry 2021).

W ubiegłym roku wyróżniony został Laurent Mauvignier, autor niewydanej jeszcze u nas sagi rodzinnej „La maison vide”, którego polscy czytelnicy mogli poznać dzięki literackiemu thrillerowi „Nocne historie”, opublikowanemu we wrześniu przez Wydawnictwo Czarne.

Sprawdź: Laurent Mauvignier laureatem Nagrody Goncourtów 2025

Konkurs w cieniu podejrzeń o stosowanie AI

Ogłoszenie tegorocznych nominacji upłynęło w atmosferze skandalu. Na pierwszej liście nominowanych do Prix Goncourt znalazła się powieść kanadyjsko-haitańskiego pisarza Thélysona Oréliena, zatytułowana „C’était ça ou mourir”. Wkrótce później Samuel Fitoussi, publicysta związany m.in. z francuskim dziennikiem „Le Figaro”, wysunął wobec niego zarzuty za pośrednictwem anonimowego konta na X, że powieść ta powstała przy znaczącym udziale sztucznej inteligencji.

Autor konsekwentnie temu zaprzeczał, ostatecznie jednak przyznająca nagrodę Academie Gooncourt ogłosiła, że dzieło Thélysona Oréliena nie będzie brane pod uwagę przy wyborze finalistów konkursu, wskazując także na przypadki pojawienia się plagiatów w jego poprzednich pracach.

Wydawnictwo Karakter, które planowało polskie wydanie książki „C’était ça ou mourir”, wycofało się z tej inicjatywy, powołując się na ustalenia oryginalnego wydawcy Les Éditions du Boréal w Kanadzie, który na podstawie zebranych dowodów również zrezygnował z dodruku powieści oraz zakończył współpracę z Thélysonem Orélienem.