Trędowata

Opowieść o miłości skomplikowanej, lecz jednocześnie wspaniałej, pełnej intymności i duchowej harmonii, kończy się w sposób podobny do najwspanialszych romansów wszech czasów, takich jak losy Romea i Julii czy Tristana i Izoldy. Gdy zdaje się, że ukochani przezwyciężyli wszelkie przeszkody i szczęście jest blisko, ostatecznie osacza ich coś, przed czym nie da się uciec – śmierć. To zakończenie jest idealne w swojej tragiczności. Historia Stefci Rudeckiej i ordynata Michorowskiego przedstawia parę nieszczęśliwych kochanków, których przesłanie z odległej przeszłości zachęca: nie lękajcie się i zawsze słuchajcie swojego serca. Helena Mniszkówna uczyniła klasyczny romans wyjątkowym, osadzając go w polskich realiach narodowych, w czasach burzliwych sporów o podziały i nierówności społeczne na przełomie XIX i XX wieku. Mezalians, będący jednym z dominujących tematów polskiej literatury XIX wieku, pojawia się także w takich dziełach jak „Lalka” i „Nad Niemnem”. Umieszczenie akcji wśród polskich dworów szlacheckich i pałaców magnackich sprawiło, że po II wojnie światowej powieść zyskała status kultowej, mimo że była zakazana i przez wiele lat dostępna tylko w przepisywanych kopiach.