Światło i płomień. Odrodzenie i zniszczenie Rzeczypospolitej (1733–1795)

Historia upadku Rzeczypospolitej opowiadana jest często przez pryzmat porażki, lecz Richard Butterwick, brytyjski historyk i absolwent Cambridge oraz Oxfordu, przedstawia zupełnie inną perspektywę. Jego praca wnikliwie analizuje potencjał Rzeczypospolitej, który w drugiej połowie XVIII wieku rozbłysnął jasno na tle burzliwych wydarzeń politycznych, aż w końcu zgasł po wojnie w obronie Konstytucji 3 Maja w 1792 roku i powstaniu kościuszkowskim. Butterwick wskazuje, że czas ten nie był jedynie okresem upadku, lecz także intensywnego fermentu intelektualnego i społecznego, gdzie ścierały się siły oświecenia i tradycyjnej kultury szlacheckiej. Sejm Wielki, nazwany przez autora polską rewolucją, stał się areną nie tylko dla króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, lecz także dla magnatów, reformatorów i zwykłych obywateli Rzeczypospolitej. Wszystko jednak toczyło się w kontekście międzynarodowych napięć i nacisków agresywnych sąsiadów: Rosji, Prus i Austrii. Butterwick, korzystając z litewskich źródeł oraz najnowszych badań, przedstawia szeroki europejski kontekst tamtych wydarzeń, ukazując dyplomatyczne strategie wielkich mocarstw współczesnych Rzeczypospolitej.