Historia AK-WiN w zeznaniach Adama Lazarowicza "Klamry"

Historia działań wojennych oraz konspiracji powojennej doczekała się licznych publikacji, które obejmują zarówno edycje źródłowe, jak i opracowania monograficzne. Niemniej, w archiwach wciąż znajdują się niepublikowane źródła, które stanowią cenne świadectwa walki o niepodległość prowadzoną podczas okupacji oraz tuż po wojnie. Przykładem takich dokumentów są protokoły przesłuchań i zeznania liderów antykomunistycznej konspiracji, związanej z rozbitym pod koniec 1947 roku IV Zarządem Głównym Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość przez Urząd Bezpieczeństwa. Te materiały są kluczowe też w kontekście dalszych losów aresztowanych konspiratorów, których przywódcy zostali straceni 1 marca 1951 roku w warszawskim więzieniu na Mokotowie. Zeznania Adama Lazarowicza zostały opracowane przez prof. Grzegorza Ostasza i dr. Józefa Forystka, którzy od lat prowadzą badania nad dziejami ZWZ-AK i WiN.Mija siedemdziesiąt lat od egzekucji siedmiu działaczy Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość. Po trzyletnim śledztwie zakończonym pobytem w areszcie, 1 marca 1951 roku zostali oni straceni w mokotowskim więzieniu. W 2011 roku data ta ustanowiona została jako Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych. Ówczesnych działaczy WiN nie można zredukować do zwykłych członków powojennej konspiracji niepodległościowej. Po zakończeniu wojny z Niemcami należeli do grona najaktywniejszych postaci demokratycznego podziemia w Polsce zniewolonej przez Sowietów. Od początku 1947 roku do momentu aresztowań działali jako przywódcy IV Zarządu Głównego Zrzeszenia WiN.Łukasz Ciepliński, będący ostatnim prezesem konspiracji winowskiej, przewodził tej organizacji. Najstarszym z siedmiu członków IV Zarządu Głównego WiN był Adam Lazarowicz, urodzony w 1902 roku.Tom, będący przedmiotem analizy, zawiera głównie źródła dokumentacyjne, w tym protokoły przesłuchań Adama Lazarowicza, prowadzone od jego aresztowania 5 grudnia 1947 roku do przesłuchania podczas głównej rozprawy 5 października 1950 roku. Dokumentacja obejmuje również zeznania osobiste oraz stenogramy procesu sądowego, gdzie zapisano przesłuchanie Klamry jako oskarżonego. Zeznania te są niezwykle szczegółowe, co czyni je wyjątkowym źródłem do poznania historii powojennej konspiracji niepodległościowej, zwłaszcza na południu Polski.