Marian Tokarzewski - sylwetka autora

Marian Tokarzewski urodził się 2 lutego 1873 roku w Szepinkach koło Baru na Podolu. Po ukończeniu szkoły średniej w Kamieńcu Podolskim, zdecydował się na dalszą edukację w wyższym seminarium duchownym w Żytomierzu, gdzie w 1896 roku przyjął święcenia kapłańskie. Niestety, jego poglądy i działania szybko stały się niewygodne dla carskich władz, co skutkowało częstymi przenosinami – w ciągu dwóch dekad posługi pełnił obowiązki w 27 różnych miejscowościach. W 1909 roku został aresztowany w Zasławiu na Wołyniu, a po pięcioletnim pobycie tam, na mocy dekretu carskiego gubernatora, usunięty ze swojej diecezji. Marian Tokarzewski przeniósł się w głąb Rosji, gdzie angażował się w opiekę nad polską społecznością w Jarosławiu nad Wołgą, Kostromie i Wołogdzie. Następnie, zgodnie z poleceniem biskupa Jana Cieplaka, udał się do Turkiestanu, osiedlając się w Taszkiencie. W tym miejscu organizował życie katolickie i polonijne, w tym pierwszy zjazd Polaków Wojskowych.

Podczas I wojny światowej zaangażował się w licznych akcjach charytatywnych, szczególnie pomagając polskim uchodźcom w Rosji, w tym dzieciom. W 1917 roku powrócił na Podole, obejmując stanowisko proboszcza w Barze, gdzie założył pierwszą od 80 lat polską szkołę początkową, przekształconą później w gimnazjum, a także kilkanaście innych polskich szkół. Organizował kursy dla nauczycieli i stał się nie tylko duchownym, ale również liderem edukacyjnym w tym regionie. W czasie pogromów ukraińskich przeciwko Żydom, Marian Tokarzewski ratował prześladowane rodziny, udzielając im schronienia. Jego działalność niepodległościowa na Podolu była dobrze znana, a bolszewicy dwukrotnie skazywali go na śmierć. Jednak dzięki protestom mieszkańców różnych wyznań, w tym miejscowych Żydów, został uwolniony. Wspominał o nim biograf Marek Cabanowski, opisując go jako osobę pełną odwagi i niezłomności, cieszącą się powszechnym szacunkiem i uznaniem.

W 1920 roku, podczas polsko-sowieckiego konfliktu, wyjechał do Warszawy razem z matką. Nie mogąc wrócić do Baru po odwrocie wojsk polskich, pełnił posługę jako kapelan polskiej marynarki wojennej w Toruniu, a następnie w warszawskim garnizonie. Jesienią 1920 roku biskup polowy Stanisław Gall mianował go kapelanem Naczelnego Wodza, Józefa Piłsudskiego, a dwa lata później został kapelanem prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego. Po przewrocie majowym zrezygnował z funkcji kapelana prezydenta i objął obowiązki proboszcza oraz dziekana w Grodzisku Mazowieckim.

W 1930 roku rozpoczął pracę jako wykładowca homiletyki i teologii pastoralnej w seminarium duchownym w Łucku, a rok później został proboszczem w Kowlu. Dzięki swojej elokwencji zyskał przydomek "Kresowego Skargi". Opublikował pracę poświęconą męczeństwu Kościoła Katolickiego na Kresach, dedykując ją klerykom seminarium w Łucku. Po zajęciu Wołynia przez wojska sowieckie we wrześniu 1939 roku, pozostał w parafii, wspierając uchodźców i potrzebujących. Jednak w czerwcu 1940 roku został aresztowany przez NKWD i po brutalnym procesie skazany na 10 lat łagrów. Jego dalsze losy pozostają nieznane, choć istnieją niepotwierdzone relacje o jego śmierci. Za swoją działalność patriotyczną i duszpasterską otrzymał wiele odznaczeń.