Zimne krematorium. Reportaż ocalałego z zagłady

Odnalezione po latach dzieło literackie dotyczące Holokaustu, napisane przez dziennikarza, poetę i ocalałego z zagłady, Józsefa Debreczeniego, jest świadectwem niezwykle intensywnym i przejmującym. To bezpośrednie starcie z przerażającą rzeczywistością obozów koncentracyjnych stanowi jednocześnie subtelną refleksję na temat wyzwań związanych z opisaniem tych okropności za pomocą słów. Debreczeni zdołał uchwycić panoramiczny obraz piekła, które było zarazem osobistym doświadczeniem, jak i wspólnym losem wielu. Według "New York Times", dzieło to jest prawdziwym skarbem, które znacząco przyczynia się do pogłębienia literatury Holokaustu, oferując nowe zrozumienie życia w Auschwitz. "Wall Street Journal" nazywa książkę literacką perłą, a "The Times of London" umieszcza jego świadectwo na równi z pracami Primo Leviego.József Debreczeni, węgierski dziennikarz i poeta, został przywieziony do Auschwitz w maju 1944 roku. Gdyby trafił na lewo podczas selekcji na rampie, jego życie skończyłoby się w ciągu 45 minut. Miał jednak "szczęście" znaleźć się po prawej stronie, co oznaczało spędzenie dwunastu straszliwych miesięcy w niewoli i katorżniczej pracy w trzech podobozach KL Gross-Rosen, będących częścią kompleksu AL Riese w Górach Sowich. Jego droga zakończyła się w obozie szpitalnym Drnhau, zwanym "zimnym krematorium", gdzie więźniowie zbyt słabi, by pracować, czekali na śmierć.Debreczeni zawarł swoje doświadczenia w książce "Zimne krematorium", będącej jednym z najbardziej bezwzględnych oskarżeń nazizmu. Pierwsze wydanie po węgiersku ukazało się w Jugosławii w 1950 roku, a w rodzinnym kraju autora, na Węgrzech, dopiero w 2024 roku. Po ponad 70 latach od pierwszego wydania, to niemal zaginione arcydzieło stało się dostępne w osiemnastu językach, zyskując status jednego z najważniejszych dzieł literatury dotyczącej Holokaustu.