Transformacja i archiwa. Od tajnych do jawnych akt komunistycznych służb bezpieczeństwa

W ciągu ostatnich 25 lat, wraz ze zmieniającą się sytuacją polityczną i społeczną w Polsce, Instytut Pamięci Narodowej również przeszedł istotne zmiany. Jego początkowe zadania obejmowały zbieranie, zarządzanie i udostępnianie dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, dotyczących okresu od 22 lipca 1944 do 31 lipca 1990 roku. Ponadto, IPN prowadził badania naukowe, edukację publiczną oraz śledztwa dotyczące zbrodni nazistowskich i komunistycznych, także tych, które dotknęły Polaków bądź obywateli polskich innych narodowości.Z czasem zakres działalności Instytutu rozszerzył się o realizację zadań związanych z lustracją osób pełniących funkcje publiczne, określonych w ustawie z 18 października 2006 roku. Dodatkowo IPN zajmuje się poszukiwaniem miejsc pochówku osób, które zginęły w walce o niepodległość i zjednoczenie kraju, czy padły ofiarami reżimów totalitarnych oraz czystek etnicznych.Instytut zajmuje się również upamiętnianiem kluczowych wydarzeń historycznych, postaci oraz miejsc związanych z męczeństwem narodu polskiego w kraju i za granicą, jak i miejsc na terenie Polski, związanych z męczeństwem innych narodów w okresie od 8 listopada 1917 do 31 lipca 1990 roku. Każdy z wymienionych obszarów działalności IPN może stanowić temat oddzielnych analiz. Niemniej, przez wiele lat szczególną uwagę opinii publicznej przyciągała kwestia ochrony i udostępniania archiwów organów bezpieczeństwa państwa, co prowadziło do licznych debat o lustracji i odpowiedzialności za represje reżimu komunistycznego.