Sam ze wspomnieniami

Rok po śmierci Raisy zgromadziliśmy się w rodzinnym kręgu i w gronie bliskich przyjaciół przy jej grobie, aby odsłonić nagrobek stworzony przez Friedricha Sagojana. Wykonany z marmuru, przypominającego wzorzyste pole, nagrobek przykuwa uwagę dzięki dużym, kolorowym kamieniom. Wyryto na nim napis: "Raisa Maksimowna Gorbaczowa. 5 stycznia 1932 - 20 września 1999". Młoda kobieta, wyglądająca bardzo podobnie do Raisy, pochyla się, aby złożyć na płycie polne kwiaty.Raisę znałem przez niemal pięć dekad, a nasze życie razem przynosiło nam wiele szczęścia. Nasza miłość była cicha i subtelna, nawet w najbliższych chwilach nie wyrażaliśmy jej słowami. Zawsze dbaliśmy o to, co zrodziło się w naszej młodości, rozumiejąc się nawzajem i troszcząc się o naszą więź. Po jej odejściu nie opuszcza mnie poczucie winy, a w moich wspomnieniach poszukuję odpowiedzi na pytanie: dlaczego nie potrafiłem jej ocalić?Te przemyślenia należą do człowieka, który zdobył globalny szacunek i uznanie, choć w Rosji często obciążano go winą za rozpad Związku Radzieckiego. Mowa o ostatnim sekretarzu generalnym KPZR, pierwszym i ostatnim prezydencie ZSRR, a także laureacie Pokojowej Nagrody Nobla w 1990 roku. Dmitrij Furman stwierdził, że z perspektywy archaicznego myślenia rosyjskiego Gorbaczow wyprzedził swoje czasy, budząc niezrozumienie i drażniąc wielu - zarówno wśród ludzi, nomenklatury, jak i znacznej części liberalnej inteligencji.