Przez ruiny i zgliszcza

Podróżując przez terytoria zniszczonej społeczności żydowskiej w Polsce, Mordechaj Canin opisuje swoje doświadczenia jako wyjątkowy świadek historyczny. Pisarz i dziennikarz, uczestniczący w kampanii wrześniowej 1939 roku, przedostał się podczas wojny z Polski przez Japonię do Palestyny. W latach 1945-1947 kilkakrotnie powracał do zrujnowanej ojczyzny, aby z bliska zobaczyć skutki Holocaustu. Swoje relacje, publikowane w nowojorskim "Forwerts" w języku jidysz, są teraz po raz pierwszy dostępne w polskim przekładzie.Książka ta zaczyna się od opisów, które Canin, dzięki brytyjskiemu paszportowi, mógł przedstawić z perspektywy angielskiego dziennikarza, co zapewniło mu pewne bezpieczeństwo. W swoich relacjach ukazuje obraz kraju zniszczonego przez wojnę i tragedię ludobójstwa. Szczególnie poruszający jest fragment o „łowcach skarbów”, którzy przeszukują prochy ofiar w pobliżu dawnych obozów zagłady. Canin przyznaje, że temat ten jest trudny do udźwignięcia z perspektywy jego żydowskiego pochodzenia, i wyraża nadzieję, że w przyszłości pojawią się historycy, którzy opiszą te wydarzenia jako części dokumentu o moralnym upadku ludzkości w XX wieku.Obecnie coraz więcej historyków podejmuje się badania tych trudnych kwestii związanych z relacjami polsko-żydowskimi w czasie wojny i po jej zakończeniu. Jednakże, pomimo dobrze udokumentowanych badań, niektórzy wciąż odrzucają te ustalenia. Świadectwo Canina zmusza do refleksji na temat zarówno wydarzeń z przeszłości, jak i współczesnej niechęci do ich zrozumienia. Jego relacje to nie tylko pamiętnik ocalałego, ale także wezwanie do głębszego zrozumienia i uznania trudnych prawd historycznych.