Pojawia się idea. Śmierć komandora. Tom 1

Murakami znowu zrobił coś, co na papierze wygląda zwyczajnie, a w praktyce rozjeżdża człowieka po cichu. Facet po rozstaniu wyjeżdża w góry, zamieszkuje w cudzym domu, zaczyna malować, prowadzi lekcje, próbuje jakoś poskładać siebie do kupy. Brzmi spokojnie, prawie jak historia o dojrzewaniu po przejściach. Tyle że to tylko fasada. Po chwili okazuje się, że w tym domu coś oddycha pod podłogą, w obrazach dzieje się więcej, niż powinno, a cała ta cisza ma w sobie napięcie grubszego kalibru niż niejeden thriller.

I to właśnie lubię w tej książce najbardziej. Ona nie próbuje udowadniać, że jest dziwna. Po prostu taka jest. Bez fanfar. Bez krzyczenia o swojej oryginalności. Murakami prowadzi wszystko spokojnie, wręcz leniwie, ale pod spodem stale coś pracuje. Samotność, rozpad małżeństwa, faceci próbujący złapać równowagę, sztuka jako sposób oddychania, i ten cały świat, który niby jest normalny, a jednak z każdą stroną coraz bardziej się odkleja.

Sztuka robi tu dobrą robotę, bo nie jest ozdobą. Jest narzędziem. Bohater maluje, patrzy, analizuje, próbuje zrozumieć, ale im bardziej się w to zagłębia, tym bardziej wychodzi na jaw, że obraz nie jest tylko obrazem. Że coś z niego wychodzi, coś się otwiera, coś przestaje być bezpieczne. I w tym momencie książka zaczyna działać naprawdę mocno. Nie przez szybkie zwroty akcji, tylko przez narastające poczucie, że zwykłe życie jest cienką warstwą, pod którą siedzi coś znacznie starszego i bardziej niepokojącego.

Bohater tej powieści nie jest heroiczny. I dobrze. To facet po przejściach, trochę wypalony, trochę zagubiony, ale nadal uparcie próbuje żyć. Dzięki temu łatwo wejść w jego skórę. Nie ma tu wielkich deklaracji, nie ma literackich fajerwerków dla samego efektu. Jest za to ten dziwny murakamiowy rytm, który wciąga bardziej niż głośne sceny. Czasem nawet łapię się na tym, że w jego książkach najbardziej nie działa to, co najbardziej spektakularne, tylko to, co niby obok. Cisza, gest, chwilowe zawieszenie, wzrok spuszczony na obraz, jedno zdanie powiedziane zbyt spokojnie.

Ta powieść ma też ten rzadki rodzaj cierpliwości, którego nie wszyscy dziś lubią, ale którego bardzo potrzebuje dobra literatura. Ona nie biegnie. Ona sączy się w człowieka. Najpierw jako historia o rozstaniu, później jako opowieść o miejscu, w którym można się schować, a finalnie jako coś dużo bardziej nieuchwytnego, gdzie realność zaczyna wyglądać jak tylko jedna z kilku wersji zdarzeń. I wtedy robi się naprawdę ciekawie, bo Murakami znowu przypomina, że nie wszystko da się nazwać, ale niektóre rzeczy czuć aż za dobrze.

Wyszło mu to bardzo porządnie. Nie lekko, nie grzecznie, nie pod publikę. Raczej tak, jak potrafi tylko on, z cichym rozpadem w tle, z obrazem jako bramą i z tym specyficznym napięciem, które zostaje w głowie długo po zamknięciu książki.