O czym mówię, kiedy mówię o bieganiu

To chyba najbardziej niemurakamowska książka Murakamiego, a jednocześnie jedna z najbardziej jego. I właśnie za to ją polubiłam. „O czym mówię, kiedy mówię o bieganiu” nie daje tego, czego zwykle szuka się u autora „Kafki nad morzem” czy „Kroniki ptaka nakręcacza”. Nie ma tu tajemnicy, która wciąga jak wir, nie ma niepokojącego surrealizmu, nie ma kobiet-widm ani studni prowadzących do innego wymiaru. A mimo to bardzo szybko czuć, że to on. Ten sam rytm myślenia, ta sama uważność, ten sam spokój, pod którym kryje się upór graniczący z obsesją.

Najciekawsze jest to, że Murakami niby pisze o bieganiu, ale tak naprawdę cały czas pisze o charakterze. O tym, jak człowiek układa sobie życie z powtarzalnych czynności. O tym, jak bardzo nieefektowna bywa prawdziwa dyscyplina. O tym, że wytrwałość prawie nigdy nie wygląda spektakularnie. I chyba dlatego ta książka działa nawet wtedy, gdy ktoś nie biega, nie znosi sportowych wspomnień i na słowo „maraton” reaguje lekkim zmęczeniem. To nie jest poradnik, nie jest też motywacyjny manifest. To raczej bardzo osobisty zapis życia człowieka, który nauczył się traktować codzienny wysiłek jak formę cichej umowy z samym sobą.

Czytałam tę książkę z bardzo mieszanym nastawieniem, bo z jednej strony lubię Murakamiego, a z drugiej literatura o bieganiu wydawała mi się czymś dla bardzo konkretnego typu odbiorcy. I tu właśnie pojawiło się największe zaskoczenie. To jest książka zaskakująco skromna. Murakami nie robi z siebie bohatera. Nie ustawia się w pozycji człowieka sukcesu, który teraz zdradzi sekret swojej żelaznej dyscypliny. Wręcz przeciwnie, często mówi o ograniczeniach, starzeniu się, bólu, przemęczeniu i o tym, że ciało w pewnym momencie zaczyna przypominać, że nie będzie współpracować bez końca. Dzięki temu ten tekst ma w sobie coś rozbrajająco uczciwego. Nie próbuje imponować. Po prostu pokazuje, jak wygląda życie oparte na regularności, która z zewnątrz może wydawać się nudna, ale od środka okazuje się czymś bardzo głębokim.

Bardzo podoba mi się też to, że ta książka jest momentami wręcz antyefektowna. Murakami opisuje treningi, czasy, dystanse, zmęczenie, podróże, przygotowania do maratonu nowojorskiego, a jednak nie ma w tym sportowej napinki. Jest raczej medytacyjny rytm. To książka, którą czyta się trochę tak, jak biegnie się długi dystans. Bez gwałtownych przyspieszeń, bez fajerwerków, ale z poczuciem, że wszystko ma swój oddech i sens. Rozumiem przy tym tych czytelników, którzy uznają ją za zbyt monotonną. Są fragmenty bardzo szczegółowe, momentami wręcz tak techniczne, że jeśli ktoś nie ma żadnej sympatii do biegania, może poczuć się jak podczas oglądania cudzych zdjęć z wakacji. Ten zarzut pojawia się zresztą w recenzjach dość często i jest w nim sporo prawdy.

Ale nawet tam, gdzie książka zwalnia albo staje się zbyt detaliczna, nadal zostaje w niej coś cennego. Chodzi o sposób myślenia. Murakami wyjątkowo dobrze pisze o relacji między pracą twórczą a wysiłkiem fizycznym. Nie romantyzuje pisania. Nie przedstawia go jako aktu natchnienia, tylko jako czynność, którą trzeba wytrzymać. Tak samo jak bieg. Potrzebne są talent, skupienie i wytrzymałość, a on sam bardzo wyraźnie podkreśla wagę tych dwóch ostatnich elementów. To mnie ujęło najbardziej, bo w tej książce jest coś bardzo odświeżającego. Zamiast mitu artysty dostajemy człowieka, który codziennie wykonuje swoją pracę i wie, że wielkie rzeczy często biorą się z monotonii dobrze znoszonej przez lata.

Dla mnie to nie jest jego najlepsza książka, ale jedna z najbardziej szczerych. I może właśnie dlatego tak dobrze się ją pamięta. Nie dlatego, że ma wielką fabułę, tylko dlatego, że mówi bardzo prosto o czymś, co większość ludzi zna, nawet jeśli nigdy nie przebiegła ani kilometra: o potrzebie rytmu, o lęku przed słabnięciem, o próbie utrzymania siebie samego w całości mimo upływu czasu.