Nowogródzki Okręg AK Nów w fotografii

Nowogródzki Okręg Armii Krajowej to jeden z najbardziej fascynujących, a zarazem do niedawna najmniej zbadanych elementów Polskiego Państwa Podziemnego. W sercu tego regionu doszło do dramatycznych zmagań z dwoma głównymi wrogami: narodowosocjalistycznymi siłami okupacyjnymi III Rzeszy oraz komunistycznymi partyzantami sowieckimi. Po lipcu 1944 roku, walki te przekształciły się w zmagania z Wojskami Wewnętrznymi NKWD i nowym administracyjnym systemem okupacyjnym Związku Sowieckiego. Zmagania charakteryzowały się intensywnością i dynamizmem, które z czasem stały się legendą północno-wschodnich Kresów.

To właśnie tutaj oddziały polskie rozpoczęły swoją działalność partyzancką wcześniej niż w innych regionach, próbując zarówno zgodnych z rozkazami KG AK, jak i lokalnych inicjatyw zawieszenia broni z przeciwnikami. Liczne próby nawiązania współpracy z partyzantką sowiecką czy Niemcami kończyły się bezowocnie, lecz odgrywały istotną rolę w kształtowaniu opowieści o niezwykłej odporności i determinacji polskich żołnierzy.

Obszar ten zasługuje na osobne badania, zarówno każdy batalion, jak i poszczególne obwody wojskowe, bowiem na przestrzeni lat niewiele powstało prac szczegółowo opisujących te wydarzenia. Rekonstrukcja losów Nowogródzkiego Okręgu AK przypomina układanie fragmentów starej, rozbitej mozaiki z zachowanych rozkazów, raportów i innych dokumentów konspiracyjnych. Mimo trudności, warto podjąć ten trud, aby ocalając pamięć o akowcach z Kresów, przyczynić się do lepszego zrozumienia naszej historii w dzisiejszej Polsce, gdzie ich działalność pozostaje zbyt mało znana.