Emisariusz Niepodległej. Wspomnienia z lat 1896-1919

Michał Sokolnicki, znany działacz niepodległościowy, historyk i dyplomata, oraz bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego, przedstawia w swojej książce historię drogi, jaką przebyło jego pokolenie wraz z nim od końca XIX wieku aż do odzyskania przez Polskę niepodległości. Sokolnicki opisuje okres intensywnych działań antycarskich, działalność Polskiej Partii Socjalistycznej, Związku Strzeleckiego, a także wpływ I wojny światowej, tworzenie Legionów Polskich oraz udział w tajnych misjach na rzecz odradzającego się państwa polskiego. Autor maluje żywy obraz formacji, dla której jedynym celem była niepodległość, a jedynym przewodnikiem na tej drodze był Piłsudski.Konflikty zbrojne miały dla nich wymiar ideowy – zamierzali przekształcić mapę Europy, przeciwstawiali się utartym schematom i wierzyli w odzyskanie tożsamości narodowej. W zmechanizowanym świecie rutyny i łatwych wygód wyróżniali się jako jedyni fanatycy walki o niepodległość. Inspirowani przez Mickiewicza dążyli do wojny ludów jako symbolu odkupienia i uwolnienia narodu. Byli przeświadczeni, że trzeba zniszczyć stary porządek, aby narodziła się nowa wola walki, a przewodził im właśnie Piłsudski, człowiek, który obwiał ich wiarą w możliwość przebudzenia narodu.Piłsudski, mistrz politycznej strategii, w 1906 roku postawił na organizację oraz partię, a dziesięć lat później, w 1916 roku, na wojsko i naród. W obu tych okresach aktywna Polska była jak niewielka kropla wpływająca w uśpione morze społeczeństwa. Dla Piłsudskiego istota rzeczy nie tkwiła w osobach, partiach czy ideologiach, ale w obudzeniu uśpionych mas do działania.