Juliusz Bursche - myśli, działalność i dziedzictwo

Juliusz Bursche (1862–1942) był wyjątkową postacią, która stała na czele Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, największej wspólnoty protestanckiej w Polsce w okresie międzywojennym. W tamtych czasach Kościół ten, mający zarówno niemiecką, jak i polską tożsamość, miał znacznie większy zasięg i wpływ niż obecnie. Pochodzący z rodziny niemieckich osadników, którzy osiedlili się w Królestwie Polskim w XIX wieku, Bursche był pierwszy w swojej rodzinie, który zidentyfikował się jako Polak. Jako lider Kościoła przez ponad 35 lat, prowadził swych wiernych przez burzliwe dzieje XX wieku – od rewolucji 1905 roku po II wojnę światową. Wierzył, że Kościół powinien odpowiadać na potrzeby rosnącej grupy polskojęzycznych wyznawców, nie zaniedbując przy tym niemieckojęzycznych członków wspólnoty. Jego lojalność wobec Polski oraz stanowcza opozycja wobec nazizmu doprowadziły do jego aresztowania przez Niemców na początku II wojny światowej. Zmarł w obozie koncentracyjnym, pozostawiając po sobie spuściznę pokazującą, że polska tożsamość narodowa mogła być zgodna z tożsamością ewangelicką.Monografia poświęcona Burschemu eksploruje jego spuściznę, obejmującą jego pisma, reakcje z czasów rozbiorowych oraz współczesne analizy. Książka jest zbiorem różnych tekstów, które przybliżają postać i dziedzictwo tego wybitnego biskupa, w tym również późniejsze uznanie jego życia i dorobku przez Polskę i Niemcy. Wprowadzenie do tego tomu zwraca uwagę na dzieje rodziny Bursche, które odzwierciedlają losy ewangelików w zaborze rosyjskim w XIX wieku oraz ich integrację z polskim społeczeństwem. Publikacja ukazuje Burschego jako osobę, która pomimo niemieckiego pochodzenia, uległa polonizacji i pozostała wierna polskim wartościom.Według profesora Jarosława Kłaczkowa, książka prezentuje postać Burschego bez zbytniego patosu, ale też przynosi nowe ustalenia dotyczące jego życia, szczególnie ostatnich lat. Dr Jerzy Sojka podkreśla wartość różnorodności materiału zawartego w publikacji, który tworzy bogaty obraz biskupa i jego rodziny, dzięki połączeniu tekstów naukowych i wspomnieniowych. Fragment listu Burschego z grudnia 1940 roku, napisany w obozie Sachsenhausen-Oranienburg, ukazuje jego niezłomną postawę i determinację, mimo osobistej tragedii i zniszczenia jego życiowego dorobku.