Gusen. Pamiętnik dziennikarza

Gusen I, będący największym z podobozów nazistowskiego obozu koncentracyjnego Mauthausen w Austrii, został założony wiosną 1940 roku. Miejsce to było przeznaczone dla polskiej inteligencji, w tym duchowieństwa, które poddawano eksterminacji poprzez morderczą, niewolniczą pracę w pobliskim kamieniołomie. Szacuje się, że spośród 37 tys. polskich więźniów Gusen, nawet 28 tys. poniosło śmierć na skutek wycieńczenia lub zostało zamordowanych.Stanisław Nogaj, urodzony w 1897 roku, był dziennikarzem i pisarzem, jak również uczestnikiem powstań wielkopolskiego i śląskich. Po niemieckiej inwazji na Polskę działał w ruchu oporu i został aresztowany. Trafił do obozu Gusen już w maju 1940 roku, gdzie spędził pięć lat. Ze względu na jego znajomość języka niemieckiego, pracował w obozowej kancelarii, co dawało mu wgląd w funkcjonowanie obozu i możliwość prowadzenia notatek. Swoje doświadczenia opisał krótko po wyzwoleniu, latem 1945 roku, dokumentując okrucieństwa Gusen.Jego książka jest wstrząsającym świadectwem zbrodni nazistowskich, przedstawionym z perspektywy naocznego świadka. Nogaj ujawnia w niej wybory ludzkie i kontrastuje je z potwornościami czynionymi przez oprawców w mundurach SS, ukazując zarazem człowieczeństwo udręczonych więźniów. Pomimo osobistych przeżyć, stara się zachować możliwie jak największą bezstronność, starając się zrozumieć obozową rzeczywistość bez ulegania emocjom. Nie broni swoich działań, uzasadniając je walką o przetrwanie własne oraz innych więźniów, którym starał się pomagać.Relacja Nogaja, spisana na gorąco, stanowi wartościowe świadectwo tragedii z okresu, który niektórzy nazywają „epoką pieców”. Losy więźniów Gusen są nie tylko pouczające, ale również warte poznania i pamięci.