Człowiek nietoperz. Harry Hole. Tom 1

„Człowiek nietoperz” to książka, po którą sięgnęłam trochę z ciekawości, a trochę z przekory. Wszyscy wokół trąbili o Nesbø, o Harrym Hole i o tym, że to seria, którą trzeba znać, jeśli ktoś poważnie traktuje kryminały. Powiem więc szczerze, że moje pierwsze wrażenie nie było zachwytem. Początek czytało mi się dziwnie ciężko, miałam problem ze złapaniem rytmu i nawet zastanawiałam się, czy to oby na pewno jest ten głośny, uznany autor. Ale dałam książce szansę i dziś cieszę się, że nie odłożyłam jej po pierwszych rozdziałach.

To pierwszy tom cyklu o Harrym Hole i widać tu, że autor dopiero kreśli postać, która później urośnie do legendy skandynawskiego kryminału. Harry nie jest typowym superbohaterem. Jest policjantem, który ma wady, nałogi, upór, ale też ogromną wrażliwość. Nie jest maszyną do rozwiązywania zagadek, tylko człowiekiem, który myli się i potrafi zapłacić ogromną cenę za swoje porażki. I właśnie za to go polubiłam. On nie jest plastikowy, a jego potknięcia czynią go bardziej autentycznym niż wielu bohaterów współczesnych thrillerów.

Całość zaczyna się nie w Norwegii, lecz w Australii. To dla mnie było bardzo oryginalne i niecodzienne, że norweski policjant trafia na drugi koniec świata, żeby pomóc w śledztwie dotyczącym zamordowanej rodaczki. Sydney u Nesbø to nie słoneczne plaże i atrakcje turystyczne, ale ciemne zaułki, speluny, burdele i świat, o którym turyści nie mają pojęcia. I wbrew pozorom to właśnie ten obraz miasta stał się jednym z większych atutów powieści. Klimat jest tu gęsty, mroczny i odrobinę egzotyczny. Jako czytelniczka miałam poczucie, że to podróż w głąb miejskiego labiryntu.

Wątek kryminalny rozwija się powoli. I to był dla mnie największy problem. Zabójstwo, które teoretycznie stanowi punkt wyjścia, przez długi czas jest tłem do budowania atmosfery i kreślenia obrazu australijskiego półświatka. Samo śledztwo momentami się rozmywa, a ja miałam wrażenie, że Nesbø bardziej interesuje opis obyczajowy czy refleksja nad relacją z nowym partnerem, Andrew Kensingtonem, niż klasyczna konstrukcja kryminału. Nie ukrywam, że liczyłam na większą dynamikę i chwilami łapałam się na tym, że przewracam strony, czekając, aż wydarzy się coś „konkretniejszego”.

Ale właśnie wtedy autor mnie „złapał”. Bo gdy akcja naprawdę rusza, to idzie pełną parą. Styl Nesbø ma to do siebie, że długo snuje pajęczynę, a potem nagle pociąga za wszystkie nitki naraz. Napięcie rośnie, pojawiają się nowe tropy i zaczynamy rozumieć, że sprawa jest znacznie poważniejsza niż z początku wyglądała. Nawet motyw mordercy okazuje się przemyślny i podszyty psychologią.

Do tego dochodzi warstwa osobista - wątek uczuciowy, którego w kryminałach zasadniczo unikam, bo często wygląda sztucznie. A tutaj byłam zaskoczona, jak dobrze został poprowadzony. To nie jest tanie romansidło, tylko historia, która wnosi dodatkową głębię i pozwala lepiej poczuć, kim jest Harry, gdy opada policyjna maska. Nie zdradzę szczegółów, ale powiem jedno - ten wątek mnie wzruszył, nawet jeśli zakończenie okazało się bolesne.

Czy to najlepszy kryminał, jaki czytałam? Nie. Czy idealny początek serii? Nie do końca. Sama fabuła bywa rozwleczona, a momentami miałam wrażenie, że Nesbø gubi tempo. Ale jako wprowadzenie do postaci Harry’ego Hole i do stylu autora - sprawdza się świetnie. Ta książka pokazuje, że obcujemy z pisarzem, który tworzy bohaterów z krwi i kości, nie boi się wątków trudnych i potrafi tchnąć autentyczność nawet w sceny, które wydają się banalne.

Podsumowując: „Człowiek nietoperz” to lektura wymagająca cierpliwości. Trzeba przebrnąć przez wolniejsze fragmenty, żeby docenić finał i samą kreację postaci. Ja cieszę się, że zaczęłam właśnie od tego tomu, bo inaczej nie wiedziałabym, jaką drogę przeszedł Harry Hole i jak bardzo ta postać się zmienia w kolejnych częściach. Jeśli ktoś oczekuje sensacyjnego kryminału od pierwszej strony, może być rozczarowany, ale jeśli pozwoli sobie na powolne wtopienie się w australijski mrok, dostanie nagrodę w postaci klimatycznej, poruszającej i niepokojącej opowieści z zakończeniem, którego długo się nie zapomni.

Spodziewałem się zupełnie innych wrażeń niż te, z którymi ostatecznie zostałem po lekturze. Nie ukrywam, miałem w głowie wizję skandynawskich krajobrazów, surowych norweskich miast oraz śledztwa opartego o ten specyficzny chłód i melancholię, które tak często cechują nordyckie kryminały. Tymczasem Nesbo wziął mnie w podróż na antypody. Całość dzieje się w Australii, z Sydney i jego podziemnymi światami w roli głównej. Początkowo czułem się wręcz rozczarowany, bo atmosfera jest daleka od tego, czego oczekiwałem: palące słońce, lokalny folklor, puby pełne charakterystycznych Australijczyków. 

Nie zmienia to faktu, że Harry Hole, choć z początku wydaje się zagubiony, dość szybko pokazuje swoje nietuzinkowe oblicze. Polskiemu czytelnikowi niełatwo jest z miejsca polubić norweskiego policjanta błąkającego się po obcej ziemi, wplątującego się w sieć lokalnych konfliktów i polityki policyjnej, której tak łatwo nie można zrozumieć. Nesbo nie daje Harry'emu łatwej drogi, a ja miałem wrażenie, że czasami bardziej przeżywam jego samotność niż samo śledztwo. Autor buduje wokół niego świat złożony z przypadkowych relacji, wyrywkowych spotkań, niezbyt udanych prób wejścia w australijską społeczność. To bohater na rozdrożu, nie tylko zawodowo, ale i prywatnie.

Sama zagadka kryminalna jest interesująca. Kobieta ginie w dziwnych okolicznościach, a grono podejrzanych miesza się z osobami z tak zróżnicowanych środowisk, że czasem gubi się między tropami. Podoba mi się, że Nesbo nie idzie utartą ścieżką: porusza temat historii Australii, zagląda w przeszłość aborygeńskiej ludności, odkrywa mroczne strony miasta, których nie znajdzie się w przewodnikach. Te wątki dodają powieści nieco melancholii.

Niestety, nie wszystko grało idealnie. Akcja przecież nie raz przystaje, gubi tempo, bohaterowie drugiego planu bywają sztampowi, brakuje mi tego napięcia, które zwykle prowadzi przez skandynawskie thrillery. Może to efekt debiutu, bo to pierwszy tom cyklu. Rozwiązanie zagadki nie daje satysfakcjonującego finału, nie ma tu typowego happy endu, raczej zostaje posmak goryczy i zmęczenia. Może taki był zamysł, a może po prostu jeszcze Nesbo szukał swojego stylu.

To, co w książce cenię, to przede wszystkim próba pokazania Australii z nieoczywistej strony. Autor porusza temat alkoholizmu, samotności emigranta, trudnych relacji z rdzennymi mieszkańcami, a przy tym nie zapomina o budowaniu intrygi, choć momentami bywa ona nieco chaotyczna. Bohaterowie potrafią wywołać emocje, ale czasem drażnią sztucznością lub przesadą. Przez połowę książki myślałem, że nie wrócę już do Nesbo, ale ostatecznie przekonałem się, że jest w tym cyklu potencjał, więc na pewno sięgnę po kolejne części.

Jeśli ktoś oczekuje skandynawskiego klimatu, może się poczuć nieco oszukany. Jeśli liczy na ciekawe tło społeczno-kulturowe z Australią w roli głównej, znajdzie tu sporo elementów do analizy. Kryminał z tego jeden z tych lepszych - bez sztucznie podkręconych zwrotów akcji, realny, miejscami trochę leniwy, ale jednak zapadający w pamięć.

Zaczynając recenzję „Człowieka nietoperza” Jo Nesbo, muszę przyznać, że ta książka była dla mnie bardzo trudnym doświadczeniem. Tym bardziej, że to moje pierwsze spotkanie z autorem i z Harrym Holem, a miałem całkiem inne oczekiwania.

Fabuła rozgrywa się w Australii, co zaskoczyło mnie, bo spodziewałem się typowego skandynawskiego klimatu. Niestety, przez większość książki niewiele się dzieje, a prawdziwa zagadka kryminalna pojawia się dopiero w połowie. Zamiast napięcia i intrygi, otrzymałem lawinę szczegółów o życiu uczuciowym bohatera, które są raczej nużące niż interesujące.

Postać Harry’ego Hole nie wzbudziła we mnie sympatii. Raczej przedstawia się jako niekompetentny i zły człowiek. Jego motywacje wydają się niewiarygodne, a decyzje infantylne. Brakowało mi złożoności, charakteru, który mógłbym zrozumieć czy polubić.

Zagadkę kryminalną oceniam jako słabiutką, niemal banalną. Rozwiązanie było przewidywalne i pozbawione świeżości, a finał przypominał scenę z najprostszych kryminałów.

Za to na plus oceniam wątki kulturowe i historyczne dotyczące Aborygenów. Dodają one książce nieco głębi i interesującego kontekstu, choć trudno ocenić ich autentyczność. Styl pisania jest przyzwoity i miejscami wciągający, ale niestety nie rekompensuje przewlekłości i rozczarowania.

Podsumowując, „Człowiek nietoperz” to książka dla tych, którzy chcą poznać początki Harry’ego Hole lub są fanami Jo Nesbø. Dla nowych czytelników raczej nie jest to dobra rekomendacja, bo lektura ciągnie się i nie spełnia oczekiwań klasycznego kryminału. Ja raczej skupię się na innych autorach, choć może kiedyś dam szansę kolejnym tomom, ale bez wielkich nadziei.