Cat's Cradle

Przyznam się - do Kurta Vonneguta dotarłem trochę późno. Najpierw słuchałem o nim podcastu, w którym wydawał się być jak fascynujący, złośliwy geniusz. Potem obejrzałem film dokumentalny i pomyślałem: ok, najwyraźniej jest to ktoś, kogo muszę przeczytać. Dlaczego nie zrobiłem tego wcześniej? Nie mam pojęcia. Ale teraz, kiedy skończyłem „Kocię kołyskę”, kopię się za to, że nie sięgnąłem po nią wcześniej.  

Zacznę od tego, co oczywiste: ta książka jest dzika. Jest dziwna, niepokojąca i śmieszna w sposób, którego się nie spodziewałem. Założenie jest proste, jasne - Jonah próbuje napisać książkę o tym, co ludzie robili w dniu, w którym bomba atomowa spadła na Hiroszimę. Prowadzi go to do doktora Felixa Hoenikkera, ojca bomby atomowej, a ostatecznie na maleńką, fikcyjną karaibską wyspę o nazwie San Lorenzo. Aha, jest też religia zwana Bokononizm, substancja, która może zniszczyć świat, zwana lodem dziewiątym, i wystarczająco dużo absurdu, by zawrócić w głowie. 

A jednak Vonnegut w jakiś sposób sprawia, że cały ten chaos wydaje się „zorganizowany”. Jego pisanie jest tak jasne i proste - krótkie, proste zdania, które mają moc. Będziesz przelatywał przez strony, śmiejąc się w jednej sekundzie, a potem nagle trafisz na linię, która sprawi, że zatrzymasz się i pomyślisz, że to jest głębokie. Nigdy nie czytałem czegoś podobnego. 

Jedną z rzeczy, które najbardziej mi się podobały, jest to, jak Vonnegut porusza te ogromne, egzystencjalne tematy, nigdy nie czując się kaznodzieją. To tak, jakby mówił: „Tak, ludzkość jest śmieszna. Ale czy nie jest to przezabawne?” Weźmy na przykład doktora Hoenikkera. To genialny naukowiec, który wynalazł bombę atomową i lód dziewiąty. Ale nie jest zły - jest po prostu... nieświadomy. Oderwany od rzeczywistości. Typ faceta, który bardziej ekscytuje się żółwiami lub sznurkiem niż faktem, że dosłownie wynalazł koniec świata. Vonnegut nie spuszcza go z oka, ale też nie czyni z niego czarnego charakteru. Zamiast tego wykorzystuje Hoenikkera do zbadania tej przerażającej prawdy: niektóre z największych katastrof w historii ludzkości zdarzają się nie dlatego, że ludzie są złośliwi, ale dlatego, że nie myślą o konsekwencjach swoich działań. 

Humor w „Kociej kołysce” to zupełnie inny poziom. Nie jest to rodzaj humoru, który sprawia, że wybuchasz śmiechem (choć są też na to momenty). Jest to raczej stały nurt, ten przebiegły, świadomy uśmieszek przewijający się przez całą książkę. Podczas lektury ciągle łapałem się na tym, że się uśmiecham, nie dlatego, że coś było oczywiście zabawne, ale dlatego, że Vonnegut ma ten sposób, aby nawet najmroczniejsze, najbardziej przygnębiające prawdy wydawały się absurdalnie, zabawnie ludzkie. 

Ale porozmawiajmy o zakończeniu. Nie martw się, żadnych spoilerów - ale wow. Nie jest to zakończenie, które wszystko zgrabnie zamyka. Jest chaotyczne i niepokojące, i pozostawia o wiele więcej pytań niż odpowiedzi. Ale szczerze? To dobre uczucie. To nie jest książka, która ma sprawić, że poczujesz się komfortowo. To książka, która szturcha twój mózg i zmusza cię do myślenia o rzeczach, o których zwykle staramy się nie myśleć - takich jak kruchość ludzkiej egzystencji i sposoby, w jakie sami wszystko spieprzymy. 

Jeśli zastanawiasz się nad przeczytaniem „Kociej kołyski”, oto moja rada: zrób to. Nawet jeśli nie lubisz „science fiction” (szczerze mówiąc, nawet bym tego tak nie nazwał), nawet jeśli założenie brzmi zbyt dziwnie - warto. Ta książka jest inteligentna, zabawna i niepodobna do niczego innego. Rozśmieszy cię, sprawi, że poczujesz się nieswojo i sprawi, że będziesz myśleć długo po tym, jak przewrócisz ostatnią stronę.