Bezbarwny Tsukuru Tazaki i lata jego pielgrzymstwa

To jedna z bardziej „przyziemnych” książek Murakamiego, ale tylko pozornie, bo pod tym spokojem siedzi naprawdę spory ładunek emocjonalny. „Bezbarwny Tsukuru Tazaki i lata jego pielgrzymstwa” nie wciąga fajerwerkami, tylko tym dziwnym, znajomym bólem, który bierze się z odrzucenia, z niewyjaśnionej straty i z pytań noszonych w sobie latami.

Najmocniej działa tu sam punkt wyjścia. Facet ma za sobą jedną historię z młodości, która teoretycznie już dawno powinna się zatrzeć, ale w praktyce dalej go trzyma. Grupa bliskich przyjaciół nagle go odcina, bez sensownego wyjaśnienia, bez szansy na rozmowę, bez domknięcia. I właśnie to „bez domknięcia” robi w tej książce największą robotę, bo Murakami dobrze rozumie, że człowieka często bardziej niszczy to, czego nie wie, niż to, co wie na pewno.

Podobało mi się, że ta powieść nie próbuje być na siłę bardziej dramatyczna, niż jest. Nie ma tu wielkich scen rozpaczy, emocjonalnych eksplozji ani taniego grania na wzruszeniu. Jest za to coś dużo trudniejszego do uchwycenia, czyli powolne życie z pęknięciem, które dawno temu weszło pod skórę i już tam zostało. Tsukuru nie jest bohaterem efektownym, nie błyszczy, nie ma w sobie nic „filmowego”, ale właśnie przez to wypada wiarygodnie. To człowiek, który bardziej znosi życie, niż je przeżywa, i dopiero po latach zaczyna rozumieć, że nie da się normalnie iść dalej, jeśli cały czas stoi się tyłem do własnej przeszłości.

Dobrze wypada też sam temat przyjaźni, bo Murakami nie robi z niej pocztówki o młodości i pięknych więziach. Pokazuje raczej, jak bardzo takie relacje potrafią człowieka ukształtować i jak długo ciągnie się za nami coś, co rozpadło się niby dawno temu. To jest książka o tym, że można mieć dorosłe życie, pracę, rutynę, znajomości, a mimo to dalej być mentalnie uwięzionym w jednym niezrozumiałym momencie sprzed kilkunastu lat.

Czyta się to spokojnie, ale nie obojętnie. Murakami prowadzi tę historię bez pośpiechu, chwilami wręcz chłodno, ale właśnie ten chłód pasuje do bohatera i do całej opowieści. Nie wszystko mnie tu zachwyciło, bo są fragmenty bardzo stonowane, niemal zbyt ciche, ale finalnie to działa. Nie jako książka, która ma rzucić czytelnikiem o ścianę, tylko jako taka, która zostawia po sobie lekki ucisk gdzieś z tyłu głowy.

Najbardziej cenię tę powieść za to, że nie udaje czegoś większego, niż jest. To nie jest Murakami od najbardziej odjechanych pomysłów, tylko Murakami skupiony, dojrzały i dość boleśnie ludzki. Mniej tu metafizycznej mgły, więcej zwykłej samotności, wstydu i potrzeby zrozumienia, dlaczego kiedyś przestało się dla kogoś liczyć.

Dla mnie to była książka o ludziach, którzy przez lata noszą cudzy wyrok, nawet jeśli nigdy nie usłyszeli jego treści. O tym, jak łatwo uznać siebie za kogoś mniej ważnego. I o tym, że czasem powrót do starych ran nie jest rozdrapywaniem, tylko jedyną szansą, żeby wreszcie przestały rządzić całym życiem.

Dobra recenzja tej książki nie powinna chyba krzyczeć, bo sama książka też tego nie robi. Ona siedzi cicho, patrzy i powoli robi swoje. A potem kończysz i zostaje z tobą coś bardzo nieprzyjemnego, ale też bardzo prawdziwego. To uczucie, że może każdy z nas ma taki moment, do którego niby już nie wraca, ale który i tak wraca do nas.