Stanisław Kosicki - sylwetka autora

Stanisław Kosicki, harcerz związany z Szarymi Szeregami oraz żołnierz Kedywu Armii Krajowej, stanowił prawdziwą inspirację dla postaci Maćka Chełmickiego w powieści "Popiół i diament". 16 stycznia 1945 roku w wyniku wezwania przez dowództwo, udał się on na pomoc rodzinie będącej ofiarą ataku. W trakcie starcia zginął Jan Foremniak, żołnierz Armii Ludowej i nowo mianowany wojewoda kielecki. W obawie o swoje życie, Kosicki musiał uciekać. Dotarł do Krakowa i tam znalazł schronienie w klasztorze kapucynów. Niestety, zdrada doprowadziła do jego aresztowania i przetransportowania do więzienia w Kielcach, gdzie otrzymał wyrok śmierci. W celi śmierci oczekiwał na wykonanie kary przez wiele tygodni, bez wiedzy o dokładnym terminie egzekucji.

4 sierpnia 1945 roku, w nocy, oddział partyzancki pod wodzą Antoniego Hedy przeprowadził akcję odbicia z kieleckiego więzienia, uwalniając kilkuset więźniów, w tym także Stanisława Kosickiego. Po tym wydarzeniu, zaopatrzony w fałszywe dokumenty na nazwisko Jan Szymański, udał się na Wybrzeże. Tam podjął studia, założył rodzinę i rozpoczął karierę naukową. Jednak w 1954 roku jego prawdziwa tożsamość została odkryta i ponownie zatrzymano go, ale dzięki posiadaniu dokumentu amnestyjnego został zwolniony po 12 godzinach. Mimo tego, zaczął doświadczać długotrwałych represji, takich jak zwolnienia z pracy i nieustanne śledzenie. Bezpieczeństwo jego rodziny także zostało naruszone - Służba Bezpieczeństwa wpłynęła na jego żonę, co doprowadziło do rozwodu i utraty kontaktu z dziećmi.

Krzysztof Kąkolewski w swojej książce "Diament odnaleziony w popiele" ujawnia, że powieść Jerzego Andrzejewskiego była propagandową mistyfikacją, a rzeczywiste zdarzenia znacząco odbiegały od fabuły "Popiołu i diamentu".