Wniebowzięty. Rzecz o Zdzisławie Maklakiewiczu i jego czasach

"Wniebowzięty. Rzecz o Zdzisławie Maklakiewiczu i jego czasach" autorstwa Gabriela Michalika to pozycja wykraczająca daleko poza standardowe ramy biografii. Biografowie polskiego kina często popadają w pułapkę bezkrytycznego powielania anegdot lub suchego zestawiania dat. Michalik unika tej skrajności, tworząc przenikliwy, wielowymiarowy portret jednego z najbardziej niepodrabialnych aktorów w historii polskiej kinematografii, a zarazem gorzki autoportret epoki, w której przyszło mu żyć i tworzyć.
"Konstrukcja i perspektywa badawcza"
Książka otwiera się brawurową, niemal detektywistyczną próbą rekonstrukcji ostatnich godzin życia Zdzisława Maklakiewicza. Autor od samego początku mierzy się z mitem i legendą, którymi „Maklak” za życia szczelnie otoczył swoją tożsamość. Michalik nie ulega pokusie upraszczania biografii aktora do łatki permanentnego żartownisia, kloszarda z kultowych filmów Himilsbacha czy nieustającego bywalca stolika w SPATiF-ie. Zamiast tego z mozołem oddziela faktografię od licznych mistyfikacji, w których kreowaniu sam artysta był absolutnym wirtuozem.
"Portret artysty i człowieka"
W publikacji niezwykle silnie wybrzmiewa skomplikowana psychika Maklakiewicza człowieka o arystokratycznych, tradycyjnych korzeniach, utalentowanego muzycznie inteligenta, który na ekranie i w życiu publicznym przybrał maskę cynicznego, przenikliwego „chłopaka z ulicy”. Autor pokazuje jego drogę przez:
Konspirację akowską i dramatyczne doświadczenia Powstania Warszawskiego.
Studia muzyczne i aktorskie (w Krakowie oraz Warszawie).
Trudną relację z polskim teatrem i kinem PRL-u, gdzie pomimo gigantycznego talentu szufladkowano go głównie jako genialnego twórcę drugiego planu i epizodu.
"Tło epoki jako pełnoprawny bohater"
Ogromną siłą książki Michalika jest tło obyczajowo-społeczne. Warszawa lat 60. i 70. XX wieku ożywa na kartach publikacji za sprawą gęstych, sugestywnych opisów środowiska artystycznego. Środowisko to jawi się jednocześnie jako stymulująca przestrzeń intelektualnej wolności oraz niszcząca machina, w której alkoholizm i artystyczna bierność stawały się formą wewnętrznej emigracji. Relacje z Janem Himilsbachem, Andrzejem Kondratiukiem czy Markiem Piwowskim zostały nakreślone z zachowaniem zdrowego dystansu, bez popadania w taneczną nostalgię.
Język biografii jest prężny, literacki, doskonale oddający rytm tamtych czasów, a zarazem pełen empatii wobec głównego bohatera. Gabriel Michalik nie ocenia moralizatorsko autodestrukcyjnych skłonności Maklakiewicza; próbuje je zrozumieć w kontekście presji systemu oraz niespełnienia artystycznego.
Otrzymujemy dzieło dojrzałe, które portretuje aktora wymykającego się wszelkim klasyfikacjom. To lektura obowiązkowa nie tylko dla miłośników polskiego kina autorskiego lat 70., ale także dla każdego, kto chce zrozumieć mechanizmy tworzenia się artystycznych mitów w PRL-u.