Uwolnić niedźwiedzie

Sięgnąłem po *Uwolnić niedźwiedzie* nie do końca pewien, czego się spodziewać - w końcu był to debiut Irvinga, napisany w momencie, gdy dopiero zaczynał wyrzeźbiać swój literacki styl. Otrzymałem ekscentryczną i wielowarstwową opowieść, która pomimo pewnych nierówności, zdołała mnie wciągnąć swoją oryginalnością i wyjątkowym, nieprzewidywalnym stylem pisania Johna Irvinga. Ta książka jest jak wczesny eksperyment ze wszystkimi dziwnymi, urzekającymi smakami, które później zdefiniują jego styl: dziwaczne postacie, dziwaczne sytuacje i głęboko osobisty wątek wpleciony w znacznie większy, historyczny gobelin.

Historia podzielona jest na dwie części. Rozpoczyna się od Hannesa Graffa, młodego austriackiego studenta pod koniec lat 60., który spotyka ekscentrycznego Siegfrieda Javotnika - postać tak dziwaczną, że wydaje się niemal mityczna. Siegfried, aka „Siggy” to jeżdżący na motocyklu marzyciel z jednym planem: uwolnić zwierzęta z wiedeńskiego zoo. Hannes i Siggy wspólnie wyruszają w podróż po Austrii, a przemierzając miasta i tereny wiejskie, planują napad na zoo, napotykając po drodze różne barwne postacie.

Ta część książki jest pełna młodzieńczego absurdu, humoru i buntu. Szczegółowy „plan wyzwolenia” Siggy'ego, skrupulatnie naszkicowany w jego notatkach, jest pełen szczegółowych schematów i wielkich pomysłów, które graniczą z szaleństwem. Ale to szaleństwo jest częścią dziwnego uroku powieści. Jest to rodzaj schematu, na który wpadłby tylko niespokojny młody umysł, ale staje się on podstawą nieoczekiwanie przejmującej podróży.

Następnie, w połowie powieści, trafiamy na znaczący punkt zwrotny - gęstą historię rodziny Siggy i ich tragicznych doświadczeń podczas II wojny światowej w Jugosławii. Nagle narracja zmienia się, zanurzając nas we wstrząsającym historycznym opisie wojny, przesiedleń i przetrwania. Ta sekcja jest trudna, prawie jak własna powieść osadzona w głównej powieści. Wymaga cierpliwości, ale jest niezbędna, ponieważ nadaje postaci Siggy'ego głębię i powagę, które czynią go kimś więcej niż tylko uroczym dziwakiem. Poprzez tę drugą warstwę Irving buduje argument, że nasze historie i traumy mogą być równie więzienne, jak klatki zwierząt w zoo.

Czytanie tej części było ciężkie. Jako czytelnicy jesteśmy zmuszeni skonfrontować się z tym, jak okropności jednego pokolenia krwawią do następnego, jak przeszłe cierpienia, nawet niewypowiedziane, falują naprzód i kształtują ludzi w nieoczekiwany sposób. Dla Siggy'ego zoo staje się metaforą, symbolem nieuniknionych więzień historii i traumy. Uwolnienie zwierząt staje się w jego umyśle aktem wyzwolenia - nie tylko dla zwierząt, ale także dla niego samego, sposobem na uwolnienie się od ciężaru cierpienia jego rodziny. 

Następnie historia powraca do teraźniejszości, kontynuując napad na zoo w miejscu, w którym została przerwana. W tym momencie ciężar przeszłości nadał ich młodzieńczym poszukiwaniom znacznie mroczniejszy wydźwięk. Punkt kulminacyjny jest chaotyczny i nieco surrealistyczny, co stanowi odpowiednie zakończenie powieści, która nie przejmuje się konwencjami ani zgrabnymi rozwiązaniami. Można odnieść wrażenie, że Irving eksperymentuje tutaj, rzucając wszystko, co ma na stronę, i nawet jeśli niektóre części nie działają tak płynnie jak inne, ogólny wpływ jest dziwnie poruszający.

Nie jest to powieść łatwa do sklasyfikowania, nie czyta się jej też szybko. Czasami narracja meandruje, a segment historyczny może wydawać się przytłaczający. Ale jeśli jesteś gotów zaakceptować jej dziwactwa i okazjonalną niezdarność, „Uwolnić niedźwiedzie” jest satysfakcjonującym doświadczeniem. To powieść, która podejmuje ryzyko, zagłębiając się w trudne terytorium z humorem, sercem i zdrową dawką charakterystycznej dziwności Irvinga. W pewnym sensie czytanie jej przypomina wyruszenie w nieprzewidywalną podróż, pełną objazdów i niespodzianek. Czy poleciłbym ją jako pierwszą powieść Irvinga? Może nie, jeśli szukasz czegoś dopracowanego lub prostego. Ale jeśli jesteś zaintrygowany perspektywą wkroczenia do umysłu młodego Irvinga, zobaczenia, gdzie zaczęła się jego podróż opowiadania historii, to ta książka jest warta kupienia.