Syrop z piołunu. Wygnani w akcji `Wisła`

Po zmianach granicznych, które nastąpiły w Polsce Ludowej, pozostało tam około siedemset tysięcy Ukraińców, którzy nie wpisywali się w nową wizję kraju. Wiosną 1947 roku władze postanowiły "rozwiązać problem ukraiński" poprzez deportacje, które objęły wszystkich "podejrzewanych o ukraińskość", w tym także Łemków i rodziny mieszane polsko-ukraińskie. Akcja ta, trwająca intensywnie przez trzy miesiące, zdaniem niektórych badaczy została zakończona na przełomie września i października 1947 roku, jednak mniej zorganizowane działania kontynuowano jeszcze przez lata. W rezultacie przesiedlono około 140-150 tysięcy osób. W regionach takich jak Bieszczady, Beskid Niski, Lubelszczyzna i Chełmszczyzna zapanowała cisza, podczas gdy wysiedleni osiedlili się w rejonach oddalonych o setki kilometrów, takich jak okolice Olsztyna, Morąga, Giżycka, Węgorzewa, a także Zielona Góra, Dolny Śląsk i Pomorze Zachodnie. Z biegiem czasu towarzyszył im lęk, przekazywany z pokolenia na pokolenie.Każdy naród ma niechlubne momenty, które woli pomijać w pamięci. Dla Ukraińców takim wydarzeniem jest Wołyń, natomiast dla Polaków – akcja "Wisła". O tej operacji, jej przebiegu i konsekwencjach przez lata milczano lub przedstawiano ją w sposób zakłamany. Paweł Smoleński, idąc śladami odważnych i prawdomównych historyków, przedstawia ten temat w sposób delikatny, a zarazem bezkompromisowy. Jego praca ukazuje dramat Ukraińców i Łemków, obywateli Polski skazanych przez totalitarny reżim, wspierany przez polski szowinizm. Tekst Smoleńskiego stanowi ważne świadectwo polskiego pisarza, świadomego, że patriotyzm polega na konfrontacji z prawdą. Jak zauważa Adam Michnik, jest to dowód na naszą zdolność do uczciwej refleksji nad własną historią. To poruszająca lektura.