Pętla

„Pętla” była moim drugim spotkaniem z twórczością Jozefa Kariki i sięgałem po nią z całkiem konkretnym nastawieniem. Liczyłem na mroczną historię, trochę dziwną, trochę niepokojącą, ale przede wszystkim taką, która będzie stopniowo zaciskać klimat wokół bohaterów. I w dużej mierze właśnie to dostałem. Nie jest to książka idealna, momentami widziałem w niej niewykorzystany potencjał, ale przez większość lektury bawiłem się naprawdę dobrze. To taki horror, który nie próbuje co chwilę epatować brutalnością. Zamiast tego wrzuca zwykłych ludzi w sytuację, której nie są w stanie zrozumieć, a potem patrzy, co z nimi zrobi strach.

Początek jest dobry, bo wszystko wydaje się zupełnie normalne. Anna i Ryszard lecą na romantyczny wyjazd, mają swoje plany, emocje, zaręczyny, przyszłość, którą można sobie poukładać w kilku ładnych obrazkach. Tylko że w tym samym samolocie siedzi Eryk i od momentu, kiedy pojawia się bliżej nich, można już wyczuć, że coś jest nie tak. Nie chodzi nawet o to, że od razu robi coś spektakularnego. Po prostu ma w sobie tę energię człowieka, przy którym człowiek automatycznie zaczyna się rozglądać i sprawdzać, czy przypadkiem nie powinien siedzieć dalej.

Karika dzieli historię na trzy główne perspektywy i to był bardzo dobry pomysł. Dzięki temu nie mamy jednej prostej opowieści, tylko kilka dróg prowadzących do tego samego, coraz bardziej mrocznego miejsca. Anna i Ryszard dostają historię lotu, który wcale nie powinien przejść do historii jako romantyczny początek wspólnego życia. Eryk jest kimś, kto od początku wydaje się uciekać przed czymś znacznie większym od siebie. Doug z kolei ma w sobie więcej zwyczajności, chciałby poukładać relację z ojcem, poprawić swoje życie, zrobić w końcu coś dobrze. I właśnie dlatego chyba kibicowałem mu najbardziej.

Te trzy wątki początkowo wydają się od siebie oddzielone. Łączy je głównie tajemniczy kalejdoskop, artefakt, który nie wygląda jak coś szczególnie groźnego. Ot, przedmiot. Można go podnieść, obejrzeć, może nawet zachwycić się jego formą. Tylko że oczywiście u Kariki przedmioty nie bywają po prostu przedmiotami. Kalejdoskop staje się osią całej fabuły, a wraz z kolejnymi stronami poznajemy fragmenty jego historii i tego, co się z nim wiąże. Nie wszystko dostajemy od razu. Autor wrzuca małe wskazówki, urwane opowieści, dziwne zdarzenia, sny i reakcje bohaterów. Z czasem zaczyna się to układać w obraz czegoś naprawdę niedobrego.

Największy plus tej książki to klimat. Jest w nim sporo szaleństwa, osaczenia i takiego poczucia, że bohaterowie nie mają dokąd uciec. Szczególnie dobrze wypadły dla mnie fragmenty związane z Erykiem. To człowiek, który od początku sprawia wrażenie rozbitego, podejrzanego, ale też przerażonego. Nie jest klasycznym czarnym charakterem, który wszystko ma pod kontrolą. Bardziej przypomina kogoś, kto doskonale wie, że dzieje się coś strasznego, tylko już dawno stracił możliwość wyjścia z tej sytuacji. Jego decyzje bywają szalone, czasem wręcz desperackie, ale da się zrozumieć, skąd się biorą.

Doug również dobrze wypada, bo jego historia ma w sobie ten ludzki wymiar. Chce udowodnić, że nie jest życiowym przegrywem, że potrafi stanąć na wysokości zadania, że nie zawiedzie kolejny raz. I nagle wplątuje się w rzecz, której nie da się załatwić rozsądkiem, pieniędzmi ani przeprosinami. To był dla mnie najciekawszy wątek, może właśnie dlatego, że nie zaczyna się od horroru. Zaczyna się od normalnych problemów. A potem krok po kroku robi się z tego koszmar.

Doceniam też nawiązania do mitologii Lovecrafta. Nie są one nachalne, nie miałem wrażenia, że autor na siłę wrzuca znane motywy, żeby ktoś mógł powiedzieć: o, wiem, do czego to nawiązuje. Raczej pojawiają się jako smaczki, które dodają historii dodatkowej warstwy. Jeśli ktoś zna Lovecrafta, pewnie wyłapie ich więcej i będzie miał dodatkową frajdę. Jeśli nie zna, też nic nie traci, bo sama historia kalejdoskopu broni się bez tego.

Nie oznacza to jednak, że „Pętla” nie ma wad. Miałem momenty, kiedy czułem, że książka mogłaby być bardziej intensywna. Są sceny, które aż proszą się o większe napięcie, mocniejsze wejście w emocje bohaterów, dłuższe pozostanie w danej sytuacji. A Karika czasem jakby przechodzi dalej za szybko. W efekcie niektóre fragmenty, które mogłyby naprawdę przestraszyć albo mocniej przygnieść, zostają przedstawione bardziej relacyjnie. Bohater opowiada, co się wydarzyło, ale ja chciałem czasem być bardziej w środku tego wydarzenia.

Zdarza się też lekki chaos. Nie taki, który całkowicie gubi fabułę, ale momentami trzeba się zatrzymać i zastanowić, gdzie dokładnie jesteśmy, kto wie co, a kto dopiero ma się tego dowiedzieć. Wątek samolotu miał kilka sytuacji, przy których zastanawiałem się, czemu obsługa reaguje tak spokojnie albo nie reaguje wcale. Rozumiem, że historia potrzebowała określonego przebiegu, ale chwilami zabrakło mi odrobiny większej wiarygodności.

Końcówka zostawiła mnie z mieszanymi uczuciami. Z jednej strony dobrze, że autor próbuje połączyć wszystkie elementy i domknąć historię kalejdoskopu. Z drugiej strony liczyłem na mocniejszy zwrot, coś, co da mi efekt prawdziwego „wow”. Nie dostałem go. Finał nie jest zły, po prostu po całym budowaniu grozy i tajemnicy spodziewałem się większego uderzenia. Takiego, po którym na chwilę człowiek odkłada książkę i myśli: serio, to się właśnie wydarzyło?

Mimo tych zastrzeżeń „Pętla” to dla mnie dobra powieść grozy. Ma ciekawy pomysł, dobrze wykreowanych bohaterów, mroczny klimat i artefakt, którego historia faktycznie wciąga. Czyta się ją szybko, styl Kariki jest prosty i przystępny, czasem oszczędny, ale dzięki temu nie ma tu zbędnego lania wody. To książka bardziej o napięciu, poczuciu zagrożenia i konsekwencjach decyzji niż o krwawej makabrze.

Polecam ją osobom, które lubią historie o przeklętych przedmiotach, dziwnych snach, nieuchwytnym zagrożeniu i bohaterach walczących nie tylko o życie, lecz także o resztki własnego rozsądku. „Pętla” może nie zacisnęła się na mnie aż tak mocno, jak zapowiadał tytuł, ale zdecydowanie nie była czasem straconym. I chyba właśnie dlatego chętnie sięgnę po kolejną książkę Kariki.