Lenno pruskie. Od traktatu krakowskiego do śmierci księcia Albrechta 1525-1568

Przedział czasowy od 1525 do 1568 roku w rozwoju stosunków prawnych między Polską a Prusami wymaga dokładnego wyjaśnienia. Nie można bowiem wskazać istotnych zmian politycznych, które uzasadniałyby zakreślenie granic badania datą śmierci księcia Albrechta. Odejście Albrechta nie przyniosło rewolucji w tych relacjach. Na mocy traktatu krakowskiego z 1525 roku, po jego śmierci, pruskie księstwo zostało przekazane synowi księcia, Albrechtowi Fryderykowi, poprzez dziedziczenie. Nowo mianowany książe potwierdził zwierzchnictwo króla polskiego, składając należny hołd. W praktyce jednak prawne relacje pierwszego pruskiego księcia z Polską były odmienne od późniejszych stosunków między jego następcami a polskimi monarchami.Panowanie Albrechta to czas jego starań o uzyskanie praw dla siebie i swojego potomstwa do aktywnego udziału w sprawach Królestwa. Dążył on do możliwości uczestniczenia w wyborach królów polskich oraz w posiedzeniach senackich, co miało stanowić o jego roli w wewnętrznych decyzjach Korony. Innym celem Albrechta była redukcja sądowniczych kompetencji króla polskiego i przekształcenie realnej kontroli Korony nad Księstwem w symboliczną. Te aspiracje księcia przyjmowały formę prawnych konfliktów, w których polityczny wymiar odgrywał drugorzędne znaczenie. Po śmierci Albrechta jego polityczne zabiegi niemal całkowicie ustają.Potomkowie Albrechta koncentrowali się na innych zagadnieniach politycznych, w tym na kwestii sukcesji lenna pruskiego. Jeszcze za jego życia, Zygmunt August uznał prawo sukcesji dla linii elektorów brandenburskich, ale właściwa sukcesja – przesuwająca się nieco od oryginalnych intencji doradców Zygmunta Starego przy tworzeniu traktatu krakowskiego – została zrealizowana dopiero z początkiem XVII wieku. Dlatego zagadnienie sukcesji w lenno jest w tym studium pominięte, traktowane jako odrębna kwestia prawno-polityczna.