Kultura i sprawczość

Margaret Scotford Archer, brytyjska profesor socjologii mająca związek z University of Warwick i University College w Londynie, pełniąca w latach 1986-1990 funkcję przewodniczącej Międzynarodowego Stowarzyszenia Socjologicznego, a także stojąca na czele Papieskiej Akademii Nauk Społecznych w latach 2014-2019, od lat utrzymuje kontakty z polskimi środowiskami naukowymi. W 2017 roku została uhonorowana tytułem doktora honoris causa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Jest jedną z twórczyń nurtu realizmu krytycznego, do którego wprowadziła koncepcję sprawczego i refleksyjnego podmiotu. Do jej najważniejszych dokonań należy rozwinięcie teorii dualizmu analitycznego oraz stworzenie terminów konflacji i elizjonizmu. Te pojęcia są obecnie fundamentalne dla zrozumienia relacji między strukturami społecznymi a działaniami jednostki.

W swojej książce "Kultura i sprawczość" z 1988 roku Archer adresuje istotną lukę w teorii społecznej, która wcześniej koncentrowała się głównie na analizie ludzkiej sprawczości poprzez pryzmat struktury społecznej. To pierwsze polskie wydanie tego ważnego dla współczesnej socjologii dzieła. Archer stara się badać dynamikę kultury, struktur społecznych oraz ludzkiej osobowości w sposób kompleksowy. Nie ogranicza się do prostych stwierdzeń, że ludzie kreują kulturę przez interakcje, ani że kultura kształtuje ludzi, ale idzie dalej, starając się zrozumieć, jak i dlaczego te procesy zachodzą.