Kryzys i socjologia

Wyraz „kryzys” budzi zarówno fascynację, jak i obawy, skrywając pewną zagadkowość. Temat ten towarzyszył socjologii od najwcześniejszych dni jej istnienia. Czy jest to tylko specyficzna manierka, a może niezdrowy nawyk? Jeśli kryzys jest stałym elementem rzeczywistości, jego analiza staje się dość trywialna. Jeśli jednak rzeczywiście grozi on naszej cywilizacji, a nawet całej ludzkości, nie powinniśmy bagatelizować jego znaczenia. Obecnie doświadczamy poważnego kryzysu obejmującego zarówno sfery cywilizacyjne, jak i społeczne. Kryzys gospodarczy to zaledwie jedna z jego wielu twarzy, a zarazem mamy do czynienia z kryzysem intelektualnym. Socjologia, podobnie jak inne nauki społeczne, stoi przed podwójnym wyzwaniem, określanym głównie jako kryzys paradygmatyczny.Analiza łącząca perspektywy historyczną i socjologiczną umożliwia odtworzenie wydarzeń ostatnich trzech wieków, by wyodrębnić te, które wskazują na istnienie kryzysu. To rozważanie dopełnia synteza zmian cywilizacyjnych czterech ostatnich dekad. W ramach tej pracy przedstawiane są modernistyczne i antymodernistyczne teorie socjologiczne dotyczące cywilizacyjnych i kulturowych kryzysów. Wyróżniam tu paradygmaty: obiektywistyczny, subiektywistyczny oraz „wielką dialektyczną syntezę”. Szczególne miejsce poświęcam teoriom stworzonym przez takich myślicieli jak J. Habermas, A. Giddens, A. Touraine, M. Castells i P. Bourdieu. Moje rozważania kończy synteza współczesnego kryzysu postindustrialnego, rozumianego jako zjawisko obejmujące cywilizację, społeczeństwo, gospodarkę oraz socjologię. Krzysztof Wielecki