Kronika halicko-wołyńska w latopisarskiej kolekcji historycznej. Kronika Romanowiczów

Najbardziej aktualna publikacja Adriana Jusupovicia stanowi kluczowy dodatek do niedawnej edycji krytycznej Kroniki halicko-wołyńskiej (wydanej przez PAUIH PAN) oraz jej polskiego tłumaczenia (opublikowanego przez AVALON). Tematem książki jest analiza strategii chronologicznej i narracyjnej autora tego dzieła. Jusupović podkreśla unikalny charakter kroniki, w której twórca zrezygnował z tradycyjnego średniowiecznego schematu rocznikowego, charakterystycznego dla średniowiecznej Rusi. Zamiast niego pojawiły się cztery odmienne strategie chronologiczne.Pierwsza strategia obejmuje lata 1205-1228 i opiera się prawdopodobnie na nieznanym manuskrypcie roboczo nazwanym Kijowskim Latopisem Rościsławowiczów. W tej części szczególną rolę odgrywa postać Mścisława Mścisławowicza. W tym zamkniętym źródle dodano także równoległe narracje o dziejach bojarów halickich oraz prawdopodobnie relacje wdowy po Romanie Mścisławowiczu lub osób z jej otoczenia, co sugeruje dokładność opisów związanych z miejscem pobytu dworu Romanowej.Druga strategia skupia się na latach 1228-1244. Podstawą tej części jest tzw. Zwód Daniela, hipotetyczne źródło powstałe na dworze Daniela Romanowicza, z wydarzeniami ułożonymi w niemal rocznikarskim porządku. Kronikarz wprowadzał do tego zwodu krótkie wstawki dotyczące kilku lat, zaznaczając ich obecność przez powtórzenie poprzedniej informacji. W tej części uwzględniono także wiadomości o Wasylku, podkreślając jego znaczenie. Uwagę zwracają również tzw. przepowiednie, które odnoszą się do czasów późniejszych. Jeden z takich fragmentów nazywa Daniela królem, co wskazuje na późniejsze powstanie tej części, po roku 1253.Trzeci system obejmuje lata 1245-1259 i cechuje się większą szczegółowością niż wcześniejsze fragmenty. Opiera się on na wątkach babenbersko-węgierskim, litewsko-jaćwieskim, mongolskim, polskim i innych, opisujących stosunki Rusi Halicko-Wołyńskiej z różnymi regionami. Wątki te podzielono na segmenty, które opisują konkretne kwestie, zachowując przy tym narrację w porządku chronologicznym. Powracając do wcześniej przerwanego wątku, autor rozpoczyna od miejsca jego zakończenia lub, gdy przez dłuższy czas nic się nie wydarzyło, wykorzystuje inny wątek do ustalenia czasu. Konstrukcja tekstu sugeruje, że uwzględniono tu źródło powstałe w latach 60. XIII wieku.Ostatnia chronologia dotyczy wydarzeń z lat 1260-1290 i przypomina wcześniejszy okres lat 1228-1244 swoją strukturą wstawek. Fakt ten sugeruje, że wszystkie wstawki są efektem pracy ostatniego redaktora kroniki. Trzy wskazówki zawarte w kronice sugerują, że końcowe informacje stworzono po śmierci Lwa lub podczas późniejszych rządów Mścisława, co pozwala na datowanie powstania kroniki w jej obecnej formie na ostatnie dekady XIII wieku lub początek XIV wieku.