Estetyka dyskursu nacjonalistycznego w Polsce 1926-1939

Narodowa tożsamość niesie ze sobą zarówno wartości, jak i niebezpieczeństwa. W sytuacji, gdy moja tożsamość staje się celem zewnętrznej agresji, czuję, że zagrożona jest moja wolność oraz godność. Kiedy mój język ojczysty doświadcza dyskryminacji, a tradycje mojego narodu są cenzurowane, kiedy prawo do szacunku dla naszej przeszłości jest łamane, odczuwam, że moje człowieczeństwo jest deprecjonowane. Nie zgadzam się, by obronę mojej społeczności nazywać nacjonalizmem. Nacjonalizm to wrogość lub lekceważenie tożsamości narodowej kogoś innego, często cudzoziemca. To także przekonanie, że jedynie moja wizja duchowego kształtu narodu – etniczno-religijna – jest właściwa, ponieważ ja posiadam ostateczną prawdę o tajemnicach jego duszy. Dlatego nacjonalizm odrzuca pluralizm, traktując różnorodność jako zdradę narodową lub apostazję. To myślenie doprowadziło do wykluczania z kultury polskiej takich twórców jak Gombrowicz, Miłosz i Szymborska. Nacjonalizm ma awersję do różnorodności, preferując jednorodność: „Jeden naród, jedno państwo, jeden wódz”. Z tego powodu nacjonalizm często wiedzie do katastrof, dlatego wymaga uważnej obserwacji. Studia zawarte w tym tomie, analizujące dyskurs nacjonalistyczny w Polsce okresu międzywojennego, zasługują na szczegółową i pilną lekturę. Adam Michnik