Czerwony bóg oraz inne opowiadania

Nie będę udawać, że sięgałam po te książkę z wypiekami na twarzy. To nie była ta książka Londona, na którą człowiek rzuca się od razu. Raczej coś z kategorii: dobrze, sprawdzę, co tam jeszcze napisał, poza tymi wszystkimi bardziej znanymi rzeczami. I właśnie dlatego to zaskoczenie było całkiem przyjemne, bo to nie jest zbiór, który chce się przypodobać. On jest momentami dziwny, nierówny, trochę chropowaty, ale przez to bardziej żywy.

Najbardziej zwraca moją uwagę to, że te opowiadania nie są „ładne”. Nawet kiedy pojawia się egzotyka, odległe miejsca, wyspy, podróże i cała ta aura przygody, London bardzo szybko psuje wygodny obrazek. Zamiast pocztówki daje niepokój. Zamiast romantycznej opowieści daje ludzi, którzy są zmęczeni, poranieni, uparci albo zwyczajnie przegrani. I to mi się akurat podobało. Bo mam czasem wrażenie, że literatura podróżniczo przygodowa bywa za bardzo zakochana w dekoracji, a tutaj dekoracja ciągle pęka.

Tytułowy „Czerwony bóg” zrobił na mnie chyba najmocniejsze wrażenie, ale nie w taki prosty sposób, że „najlepsze opowiadanie w tomie, polecam”. Bardziej w ten sposób, że po nim miałam w głowie lekkie: co ja właściwie przed chwilą przeczytałam? Jest w nim coś gorączkowego, lepko dusznego, trochę sennego, trochę obłąkanego. Nie daje komfortu. I dobrze. Lubię, kiedy opowiadanie nie kończy się razem z ostatnim zdaniem, tylko jeszcze chwilę chodzi za człowiekiem.

Z kolei „Ladacznica” wydała mi się okrutna w taki cichy sposób. Nie efekciarska, nie napisana pod wielkie wstrząśnięcie czytelnikiem, tylko po prostu ludzko smutna. Taka historia, po której nie ma się ochoty od razu przejść do herbatki i kolejnego rozdziału, bo coś jednak zostaje pod skórą. „Jak Argus z dawnych dni” ma zupełnie inny ciężar. Jest tam coś przejmującego w samym pomyśle, że człowiek już stary nadal chce jeszcze raz ruszyć za czymś, co może jest śmieszne, może bezsensowne, a może właśnie jedyne, co mu zostało. To opowiadanie miało w sobie jakąś czułość, choć zupełnie nie w sentymentalny sposób.

Najdziwniejsze jest chyba to, że ten zbiór wcale nie wydaje mi się „przyjemny”, a jednak dobrze mi się go czytało. Może właśnie dlatego, że nie był ugrzeczniony. Nie próbował być zgrabny, nowoczesny, błyskotliwy na pokaz. To są teksty, w których London chwilami bardziej mnie interesował jako człowiek patrzący na świat niż jako sprawny konstruktor fabuł. Czasem coś tu zgrzyta, czasem coś jest za ostre albo zbyt surowe, ale przynajmniej nie jest martwe.

I chyba właśnie to najbardziej lubię w takich książkach. Że nie są idealne, ale mają własny zapach, temperaturę, jakiś trudny do podrobienia ton. „Czerwony bóg oraz inne opowiadania” nie trafi pewnie do każdego, zwłaszcza jeśli ktoś szuka po prostu lekkiej przygody albo najbardziej znanego Londona. Ale jeśli ktoś lubi zbiory, które są trochę niespokojne, trochę mroczne i nie próbują za wszelką cenę się podobać, to tu naprawdę jest co czytać.

To nie jest książka, którą chciałabym wszystkim wciskać jako arcydzieło. Ale jest to książka, o której da się myśleć po zamknięciu. A to już dla mnie sporo.