Janusz Marek Kurtyka - sylwetka autora

Janusz Marek Kurtyka urodził się 13 sierpnia 1960 roku w Krakowie jako syn Stanisława i Stanisławy Kurtyków. Ojciec pracował jako inżynier w Elektroprojekcie, a matka jako pracownik administracyjny w przedsiębiorstwie Transbud – Nowa Huta. Rodzina miała korzenie w Radłowie pod Tarnowem, skąd w latach pięćdziesiątych przeniosła się do Krakowa. Kurtykowie mieszkali w Nowej Hucie, gdzie Janusz spędził dzieciństwo.

W trakcie edukacji Janusz uczęszczał do szkół podstawowych nr 95 i 104 w Nowej Hucie oraz do III Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Kochanowskiego. Mimo że klasy, do których uczęszczał, miały profil matematyczno-fizyczny, Kurtyka interesował się historią, która stała się jego główną pasją. Był zaangażowany w redagowanie szkolnej gazety oraz uczestniczył w działalności samorządowej, będąc m.in. zastępcą przewodniczącego. Uprawiał sporty, takie jak siatkówka i karate. W 1977 roku otrzymał Złotą Odznakę "Przyjaciel Krakowa" po zajęciu czwartego miejsca w wojewódzkim konkursie "Kraków w czasie Oświecenia". Rok później wygrał konkurs wiedzy o Nowej Hucie i został finalistą olimpiady historycznej.

W 1979 roku, przed rozpoczęciem studiów historycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim, wziął udział w wykopaliskach archeologicznych w Kietrzu. Studia rozpoczął w październiku tego samego roku, wkrótce angażując się w działalność Koła Naukowego Historyków Studentów, gdzie pełnił m.in. funkcję wiceprezesa. Podczas stanu wojennego kontynuował działalność naukową i udostępniał lokal Koła na potrzeby podziemnych spotkań. Współtworzył "Studenckie Zeszyty Historyczne" i współorganizował studenckie konferencje naukowe.

W latach 1980-1982 Kurtyka związał się z niezależnym Zrzeszeniem Studenckim na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie pełnił funkcję w Komitecie Założycielskim. W lutym 1981 roku brał udział w strajkach NZS i organizował odczyty historyczne dla protestujących studentów.

Po wprowadzeniu stanu wojennego nie zaprzestał działalności opozycyjnej. Prowadził konspiracyjne działania, takie jak kolportaż niezależnej prasy i zajmowanie miejsc dla nadajników Radia „Solidarność”. Prowadził też działania kontrwywiadowcze mające na celu ochronę NZS przed infiltracją SB.

Kurtyka kontynuował również naukowe aspiracje. W 1983 roku obronił pracę magisterską w Instytucie Historii UJ, a następnie przygotował rozprawę doktorską pod kierunkiem prof. Antoniego Gąsiorowskiego w Instytucie Historii PAN w Warszawie. Stał się asystentem w prestiżowym Zakładzie Słownika Historyczno-Geograficznego Ziem Polskich w Średniowieczu.

Po roku odbywania zasadniczej służby wojskowej, Kurtyka powrócił do pracy naukowej, badał m.in. dzieje polskiej elity w średniowieczu, co zaowocowało uzyskaniem tytułu doktora w 1995 roku. W 2000 roku nadano mu stopień doktora habilitowanego.

W latach 2000–2010 pełnił ważne funkcje w Instytucie Pamięci Narodowej, będąc dyrektorem i rzecznikiem działań naukowych. Jego praca miała znaczący wpływ na badania nad dziejami Polski w XX wieku, a zwłaszcza nad opozycją antykomunistyczną. Prowadził również działalność dydaktyczną, będąc profesorem m.in. w Wyższej Szkole Zawodowej w Przemyślu.

Kurtyka zginął tragicznie 10 kwietnia 2010 roku w katastrofie smoleńskiej, co było wielką stratą dla polskiego środowiska naukowego. Pochowano go na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, a jego pamięć uczczono m.in. poprzez nadanie imienia Centrum Edukacyjnemu IPN „Przystanek Historia”. Jego żona Zuzanna oraz dwóch synów, Paweł i Krzysztof, kontynuują jego dziedzictwo.