Zrzeszenie Studentów Polskich w socjalizmie państwowym 1950-1973

Zrzeszenie Studentów Polskich (ZSP) zostało założone w 1950 roku jako organizacja mająca reprezentować interesy studentów w kontakcie z władzami, podobnie do funkcji, jaką pełniły związki zawodowe w systemie państwowego socjalizmu. Chociaż ZSP miało być narzędziem do promowania nowego ustroju w środowisku akademickim, z czasem stało się platformą dla samorządności studenckiej oraz aktywności obywatelskiej młodych ludzi przygotowujących się do przyszłości jako profesjonaliści. Działalność Zrzeszenia skupiała się na wszechstronnym wspieraniu studentów: od załatwiania miejsc w akademikach, poprzez organizowanie stołówek i stypendiów, aż po wspieranie działalności naukowej i kulturalnej oraz organizację turystyki i wypoczynku.Od samego początku funkcjonowanie ZSP pozostawało pod kontrolą PZPR, co skutkowało ograniczeniem jego autonomii i nieustannymi napięciami w relacjach z władzą. W marcu 1968 roku, w odpowiedzi na autorytarne działania rządzących, studenci zainicjowali protesty. Choć ZSP nie stało na czele tej opozycji i nie organizowało strajków, umiało dobrze interpretować nastroje akademickiego środowiska i je wyrażać, co z kolei zawiodło oczekiwania partii. W rezultacie, PZPR zdecydowała się przekształcić Zrzeszenie Studentów Polskich w bardziej ideowo-polityczny Socjalistyczny Związek Studentów Polskich (SZSP).