Zalecenia i przestrogi lekturowe (XVIXX wiek)

Zbiór artykułów zgromadzonych w tym tomie skupia się na różnorodnych aspektach odbioru tekstów literackich, naukowych oraz praktycznych poradników. Szczególną uwagę poświęcono historii czytelnictwa w kontekście politycznym, religijnym oraz kulturowym. W czasach staropolskich książki, zarówno rękopiśmienne, jak i drukowane, były luksusowymi dobrami, których lekturę promowano poprzez specjalnie komponowane wiersze, co opisuje Anna Sitkowa. Prasa oraz podręczniki savoir-vivre’u zachęcały do czytania nie tylko literatury pięknej, ale też książek praktycznych, jak poradniki czy publikacje naukowe, na co wskazują Bożena Mazurkowa i Anna Zdanowicz. Jednak zauważano także, że nieodpowiednia literatura mogła mieć negatywny wpływ na nieprzygotowanych czytelników, jak ostrzega Mariola Jarczykowa.W okresie zaborów książki stały się nośnikami wartości patriotycznych, zastępując zakazaną edukację polonistyczną. To zjawisko opisują Grzegorz Nieć i Adrian Uljasz, podkreślając również rosnącą rolę kobiet w dzieleniu się swoimi wrażeniami z lektur, co omawia Małgorzata Komza. Choć kobieca emancypacja w tym zakresie nie zawsze była mile widziana, jak zauważa Agnieszka Paja, działania publicystów i aktywistów pozwoliły książkom wpływać znacząco na programy kulturalne różnych dzielnic i prowincji, co analizują Krystyna Kossakowska-Jarosz i Anna Karczewska.Pomimo cenzury, zarówno zewnętrznej, jak i wewnętrznej, co było przeszkodą w propagowaniu tekstów religijnych — jak zaznaczają Janusz Kostecki i Agata Muc — okres międzywojenny przyniósł zwiększone zainteresowanie doborem książek w bibliotekach szkolnych. Hanna Langer wskazuje na protesty przeciwko włączaniu do księgozbiorów publikacji o charakterze nacjonalistycznym i faszystowskim, na co zwraca uwagę Zdzisław Gębołyś. Równocześnie podejmowano wielopłaszczyznowe działania na rzecz podniesienia poziomu edukacji czytelniczej na wsiach, jak świadczą pamiętniki chłopów badających ten temat, co podkreśla Monika Olczak-Kardas.