Zagadka Cloomber

Arthur Conan Doyle, w swoim życiu napisał wiele różnych książek, ale najbardziej rozpoznawalny jest jako autor opowieści detektywistycznych z udziałem Sherlocka Holmesa. Można się zatem zaskoczyć, sięgając po “Zagadkę Cloomber”, która ma znamiona stylu tego autora, ale opowiada historię bliższą raczej gotyckiemu horrorowi, niż detektywistycznym śledztwom.

Kiedy do opustoszałego Cloomber Hall wprowadza się nowy sąsiad, główny bohater John Hunter West oraz jego ojciec i siostra chętnie się z nim zapoznają, ponieważ ich życie w posiadłości w Wigtownshire, na południowo-zachodnim krańcu Szkocji, nie obfituje w zbyt wiele kontaktów towarzyskich. Szybko jednak odkrywają, że nowy lokator, generał Heatherstone, ma niemal chorobliwą awersję do towarzystwa, woli trzymać siebie i swoją rodzinę w oddaleniu. Młodzi ludzie znajdują jednak sposoby na przełamanie lodów i wkrótce John i jego siostra, Esther, angażują się romantycznie odpowiednio z córką generała, Gabriel, i synem, Mordauntem. John wkrótce dowiaduje się, że odosobnione zwyczaje generała wynikają z tego, że żyje on w ciągłym strachu, ale nie chce ujawnić przed czym. Dzieci opowiadają Westom, że jego lęki nasilają się co roku 5 października, a następnie słabną, gdy data ta bezpiecznie minie. W tym roku jednak, zaledwie kilka dni przed feralną datą, zrywa się straszliwy sztorm i u wybrzeży rozbija się statek. Wśród ocalałych jest trzech tajemniczych mężczyzn ze Wschodu - buddyjskich mistyków - a gdy słyszy o tym generał Heatherstone, jego obawy tylko się zwiększają

Struktura przypomina niektóre dłuższe historie z udziałem Sherlocka Holmesa, w tym sensie, że najpierw opowiada o tym, co dzieje się w teraźniejszości, a następnie przenosi nas w przeszłość, aby wyjaśnić przyczyny tych wydarzeń. Już na początku jest jasne, że lęki generała wiążą się z czymś, co zrobił, gdy był oficerem w armii. Muszę przyznać, że zajęło mi trochę czasu, aby dowiedzieć się, gdzie dokładnie był wraz z kampanią, w której uczestniczył i jak wiąże się to z późniejszą akcją książki. Może to moja wina, że tak łatwo tego nie załapałem, ale wydaje mi się, że treść powieści też w tym nie pomagała.

Arthur Conan Doyle zawsze był zainteresowany mistyczną stroną życia, a ta książka jest prawdziwym przykładem ówczesnej powszechnej opinii o ludach Wschodu jako mających mistyczne moce nieznane nam na Zachodzie. Istnieje wiele stereotypów rasowych, ale poza tym można też dostrzec, że w rzeczywistości Conan Doyle wyraża podziw dla kultury, którą przedstawia jako znacznie bardziej rozwiniętą duchowo. Jego portret buddystów to intrygujący wgląd w mieszankę fascynacji i strachu, jaką wywoływała tzw. “kultura orientalna”.

Jeśli zaś chodzi o aspekt pisarski “Zagadki Cloomber”, to jest to całkiem porządny oldschoolowy horror. Wiele jest tutaj typowych zagrywek na budowanie nastroju, które znamy z twórczości Edgara Allana Poe (pod tym względem twórca Sherlocka nie wykazał się oryginalnością), ale muszę powiedzieć, że autor skutecznie wywołuje uczucie niepokoju. Jest pewien dyskomfort i strach, który towarzyszy lekturze tej krótkiej powieści. Pod tym względem zostałem kupiony.

Jeśli macie ochotę przeczytać dobrą powieść z zagadką i elementami horroru, to dajcie “Zagadce Cloomber” szansę. Powieść jest dość krótka i wciągająca. Nie czuć też, żeby zbytnio się zestarzała.

Książkę “Zagadka Cloomber” przeczytałam w ramach mojego nadrabiania twórczości Arthura Conana Doyle'a. Nie jest to książka, o której myśli się, kiedy wspomina się nazwisko twórcy Sherlocka Holmesa, ale jest to zdecydowanie jeden z ciekawszych przykładów powieści w jego dorobku. Autor, którego zazwyczaj kojarzymy z powieściami detektywistycznymi powziął się za stworzenie thrillera/horroru z elementami zjawisk nadprzyrodzonych. 

Kiedy generał Heatherstone i jego rodzina wprowadzają się do Cloomber Hall, na pustej szkockiej wsi, ich jedyni sąsiedzi idą ich powitać. Wita ich jednak duży napis informujący, że Heatherstone'owie nie są zainteresowani towarzystwem. Generał zbudował wielki mur wokół swojego domu i wydaje się być w śmiertelnym strachu przed kimś lub czymś. John West (syn tych przyjaznych sąsiadów) jest naszym narratorem i opowiada historię zaprzyjaźnienia się z synem i córką generała i stopniowego poznawania tego, co trzyma domowników w strachu. Głowa rodziny, najbardziej obawia się daty piątego października - wtedy wszystkie jego lęki się nasilają. Nie wiadomo, co za tym stoi, ale kiedy właśnie tego dnia dochodzi do silnej burzy, dzieją się rzeczy dziwne i niepokojące…

Jest to opowieść o zemście, zjawiskach nadprzyrodzonych i mrocznej spuściźnie brytyjskiej kolonizacji. Arthur Conan Doyle daje w tej książce upust fascynacji mistyką i spirytualizmem. Ciekawe, że autor książek o najbardziej logicznym detektywie świata, tak bardzo interesował się światem istniejącym poza granicami ludzkiego poznania. Tematy w tej książce poruszane są dość ciekawie, a orient wcale nie jest sprowadzony jedynie do dziwności i niepokoju. Conan Doyle daje wyraz temu, że duchowość ludów wschodnich jest poza granicą naszego poznania i że nasz kręg kulturowy nie będzie w stanie nigdy tego zrozumieć. Oddaje tym samym sprawiedliwość tym ludziom.

Książka jest krótka, wciągająca i niezwykle interesująca. Jeśli miałabym do czegokolwiek ją porównać to wskazałabym opowieści Edgara Allana Poe oraz E. T. A. Hoffmanna. Jeśli więc lubicie takie klimaty, “Zagadka Cloomber” może być dla was. 

Największą ironią w życiu Conan Doyle'a jest to, że ten, który stworzył największego racjonalistę w literaturze, samwierzył w zjawiska nadprzyrodzone i przesądy!  Możemy znaleźć mnóstwo jego opowiadań, zarówno w formie powieści, jak i opowiadań, które obficie traktują o takich przesłankach. Nie mogę się nie zgodzić ze stwierdzeniem, że autor jest  mistrzem budowania napięcia i suspensu.

Narratorem "Zagadki Cloombera" jest John Fothergill West. Szkot, który wraz z rodziną przeniósł się z Edynburga do Wigtownshire, by opiekować się majątkiem przyrodniego brata ojca, Williama Farintosha.

Niedaleko ich rezydencji, Branksome, znajduje się The Cloomber Hall,  zamieszkały przez Johna Berthiera Heatherstone'a. Generał jest nerwowy do tego stopnia, że popada w paranoję. W miarę rozwoju akcji okazuje się, że jego obawy związane są z pewnymi ludźmi w Indiach, których w jakiś sposób obraził. Co roku jego paranoja osiąga apogeum około piątego października, po czym jego lęki na jakiś czas ustępują. Po jakimś czasie w zatoce dochodzi do katastrofy statku, a wśród ocalałych jest trzech buddyjskich kapłanów, którzy wsiedli na statek z Kurrachee.

Kiedy John Fothergill West mówi generałowi o kapłanach, ten godzi się ze swoim losem i odmawia jakiejkolwiek pomocy ze strony Westa.

Prawie ponad połowa historii to poznawanie kilku dziwacznych postaci i dziwnej wioski. Po załatwieniu tych formalności Doyle szybko zmienia bieg i prowadzi nas do częściowo przewidywalnego punktu kulminacyjnego.

Choć przeczytałem wszystkie książki o Sherlocku Holmesie, nie czytałem innych dzieł Conan Doyle'a. "Zagadka Cloombera" wyglądała na zachęcający i intrygujący tytuł, więc postanowiłam zacząć właśnie od niej. Historia spodobała mi się, ponieważ została opowiedziana w taki sposób, że wszystko było bardzo wiarygodne. Potrafię sobie wyobrazić, że gdy ktoś jest naprawdę przekonany, że będzie musiał kiedyś zapłacić za coś zrobionego w przeszłości, to nie stawia oporu, gdy dzień pokuty nadszedł wreszcie po kilkudziesięciu latach.

Kiedy do opustoszałego Cloomber Hall wprowadza się nowy sąsiad, nasz narrator John Hunter West oraz jego ojciec i siostra chętnie się z nim zapoznają, ponieważ ich posiadłość w Wigtownshire, na południowo-zachodnim krańcu Szkocji, nie oferuje zbyt wielu towarzystw. Szybko jednak odkrywają, że nowy lokator, major Heatherstone, ma niemal chorobliwą awersję do towarzystwa, woli trzymać siebie i swoją rodzinę bezpiecznie od reszty ludzi, za nowymi płotami i bramami, które zainstalował wokół posiadłości. Młodzi chłopcy znajdują jednak sposoby na pokonanie tych problemów i wkrótce John i jego siostra Esther są zaangażowani w romans z córką majora, Gabriel, i synem, Mordauntem. John wkrótce dowiaduje się, że odosobnione zwyczaje Majora wynikają z tego, że żyje on w ciągłym strachu. Dzieci opowiadają Westom, że lęki Majora nasilają się co roku 5 października, a następnie słabną, gdy data ta bezpiecznie minie. W tym roku jednak, zaledwie kilka dni przed piątym, zrywa się straszliwy sztorm i u wybrzeży rozbija się statek. Wśród ocalałych jest trzech tajemniczych mężczyzn ze Wschodu - buddyjskich mistyków.

Struktura lektury przypomina niektóre dłuższe historie Sherlocka Holmesa. Autor najpierw opowiada o tym, co dzieje się w teraźniejszości, a następnie przenosi nas w przeszłość, aby wyjaśnić przyczyny tych wydarzeń. Już na początku jest jasne, że lęki majora wiążą się z czymś, co zrobił, gdy był oficerem w armii. Conan Doyle pisał dla współczesnego odbiorcy, który byłby zaznajomiony z kampaniami, w których uczestniczył major, ale muszę przyznać, że zajęło mi trochę czasu, aby dowiedzieć się, gdzie dokładnie był. Buddyści i odniesienia do sanskrytu przekonały mnie, że jesteśmy w Indiach, podobnie jak fakt, że Major dowodził oddziałami, w tym żołnierzami Sepoy.

Conan Doyle zawsze był zainteresowany mistyczną stroną życia, nawet zanim stał się zaangażowany w spirytyzm, a ta książka jest prawdziwym przykładem ówczesnej powszechnej opinii o ludach Wschodu jako mających mistyczne moce nieznane nam na Zachodzie. Nie krytykuje on jawnie zachowania Brytyjczyków, ale pokazuje, że imperialna wiara w naszą rasową wyższość doprowadziła niektórych do popełnienia czynów, które on w swoim czasie, jak my w naszym, uznałby za okrucieństwa. Jego portret buddystów to intrygujący wgląd w mieszankę fascynacji i strachu, jaką tajemniczy ludzie Orientu żywili dla wiktoriańskiej Brytanii.

Jest tu tajemnica, ale jest też imponująca dawka horroru i to bardzo skuteczna! Początek jest nieco powolny, ale gdy już się rozkręci, staje się prawdziwym wciągaczem, pełnym napięcia, gdy widzimy Majora nawiedzanego przez swoje lęki, a następnie dramatu, gdy dochodzimy do punktu kulminacyjnego. Część końcowa, w której dowiadujemy się o wcześniejszych wydarzeniach, ma swój własny, odmienny rodzaj horroru, gdy czytamy relację majora z pamiętnika o tym, co wydarzyło się w Afganistanie. Świetny materiał, na poziomie długich opowiadań Holmesa i nie wiem, dlaczego nie jest bardziej znany. Być może przestarzałe określenia rasowe sprawiły, że wypadła z łask, ale myślę, że warto podjąć wysiłek, by zobaczyć je w ich kontekście i spojrzeć głębiej na ukrytą w opowiadaniu krytykę brytyjskich postaw imperialistycznych. Kolejny przykład wspaniałego dzieła autora - gorąco polecam!