Ulisses

Ulisses - Jamesa Joyce’a: Architektura nowoczesnego mitu.
Kiedy w 1922 roku nakładem paryskiej księgarni "Shakespeare and Company" ukazał się "Ulisses" Jamesa Joyce’a, świat literatury zyskał dzieło zarazem monumentalne, jak i bezwzględnie rewolucyjne. Powieść, której akcja zamyka się w zaledwie jednym dniu 16 czerwca 1904 roku przenosi epos Homera w realia XX-wiecznego Dublina, tworząc architekturę nowoczesnego mitu z materii dnia codziennego.
Mieszczańska odyseja: Fabuła i bohaterowie.
Joyce nie szuka bohaterów na polach bitew ani w pałacach. Jego Odyssem jest Leopold Bloom węgierski Żyd z pochodzenia, akwizytor reklamowy, człowiek skromny, refleksyjny i pełen wyrozumiałości dla świata. Homerycką Telemachię reprezentuje Stephen Dedalus (alter ego samego Joyce’a), młody, poetycki intelektualista zmagający się z poczuciem winy po śmierci matki i duchowym kryzysem. Z kolei odpowiednikiem Penelopy staje się Molly Bloom, której słynny, pozbawiony interpunkcji monolog kończy powieść.
Wędrówka Blooma po Dublinie to podróż przez:
Redakcje gazet i puby,
Pogrzeb znajomego i cmentarz,
Szpital położniczy i dzielnicę czerwonych latarni.
Joyce udowadnia, że każdy ludzki dzień wypełniony fizjologią, drobnymi lękami, pragnieniami i banalnymi rozmowami niesie w sobie ciężar gatunkowy greckiej tragedii.
Polifonia i eksperyment formalny.
Największą siłą (i wyzwaniem) "Ulissesa" jest jego warstwa formalna. Każdy z 18 rozdziałów powieści został napisany w innym stylu, nawiązuje do innej części "Odysei" , odpowiada innemu organowi ludzkiego ciała, sztuce oraz kolorowi.
Joyce mistrzowsko operuje różnorodnymi technikami:
Strumień świadomości (stream of consciousness): Pisarz oddaje chaotyczny, nieuporządkowany przepływ myśli, skojarzeń i bodźców zmysłowych bohaterów.
Parodia i pastisz: Rozdział "Woły Słońca" imituje ewolucję języka angielskiego od czasów anglosaskich po współczesną Joyce’owi slangową polifonię.
Forma dramatyczna: Rozdział "Kirke" przybiera kształt surrealistycznego, wręcz psychodelicznego dramatu rozgrywającego się w podświadomości bohaterów.
„Włożyłem tu tyle zagadek i łamigłówek, że profesorowie przez wieki będą się spierać o to, co miałem na myśli” – James Joyce
Wymowa i znaczenie dzieła.
"Ulisses" to arcydzieło modernizmu, które zerwało z XIX-wiecznym realizmem i tradycyjną narracją linearne. Joyce pokazał, że ludzka świadomość jest przestrzenią niezwykle złożoną, a język elastcznym narzędziem zdolnym oddać najsubtelniejsze odcienie egzystencji.
To powieść głęboko humanistyczna. Mimo satyrycznego zacięcia i intelektualnego skomplikowania, w centrum stoi empatia do zwykłego człowieka. Finałowe, wielokrotnie powtórzone „TAK” w monologu Molly Bloom jest potężnym, afirmatywnym gestem na cześć życia, miłości i ludzkiej kondycji.
"Ulisses" nie jest lekturą łatwą, ale pozostaje jedną z najważniejszych przygód intelektualnych, jakie oferuje literatura światowa. To dzieło, do którego nie tyle się wraca, ile w nim zamieszkuje.