Transakcyja wojny chocimskiej (redakcja druga, z rękopisu Czartoryskich nr 2079)

Bibliotheca Litteraria to projekt, który ma na celu przybliżenie dorobku naukowego łódzkiego środowiska akademickiego, koncentrując się przede wszystkim na polonistyce. Przedstawia ona kluczowe dzieła z historii literatury polskiej, które są prezentowane w czterech kategoriach: Staropolska, Oświecenie, Wiek XIX oraz Wieki XX i XXI. Znaczącym dziełem tego przedsięwzięcia jest epos Wacława Potockiego "Transakcyja wojny chocimskiej". Utwór ten, będący najważniejszym epickim dziełem XVII wieku, opisuje triumf wojsk Rzeczypospolitej nad armią sułtana Osmana II w 1621 roku. Potocki, pragnąc zachować pamięć o tym zwycięstwie, próbował apelować do współczesnych mu ludzi o powrót do dawnych wartości i męstwa przodków, co ukazał w narodowej odmianie eposu heroicznego. Obecna edycja ukazuje się w sto lat po publikacji przygotowanej przez Aleksandra Brücknera w Bibliotece Narodowej. Brückner skorzystał z autografu pierwszej redakcji utworu z grudnia 1670 roku, pochodzącego z Biblioteki Ossolineum we Lwowie. W 1934 roku Stanisław Laskowski odkrył w Bibliotece Czartoryskich w Krakowie rękopis drugiej redakcji z 1675 roku, który stał się podstawą obecnej publikacji, odpowiadając na potrzeby badaczy literatury. W nowej redakcji Potocki oddaje hołd nie tylko Janowi Karolowi Chodkiewiczowi, Stanisławowi Lubomirskiemu i Kozakom pod wodzą Piotra Konaszewicza Sahajdacznego, ale także wita Jana Sobieskiego jako zwycięskiego hetmana, a od 1674 roku - króla. Relacja oparta jest na diariuszu napisanym przez jego ojca, Jakuba Sobieskiego, uczestnika bitwy pod Chocimiem. Publikacja tej redakcji "Wojny chocimskiej" jest długo oczekiwana w środowisku naukowym. Ze względu na pozycję Potockiego wśród staropolskich literatów, wydanie tego dzieła jest monumentalnym zadaniem dla edytorstwa w Polsce. Wielu badaczy, w tym prof. dr hab. Janusz Gruchała, podkreślają znaczenie tego przedsięwzięcia i z radością przyjęli decyzję Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego o jego realizacji.