Szczęście w prezencie. Wydanie specjalne

W „Szczęściu w prezencie” Anny Szczęsnej najbardziej przemawia do mnie pytanie, którego raczej nie umieszcza się na świątecznych kartkach: co zrobić, kiedy szczęście już mamy, ale nie możemy być pewni, czy uda nam się je zatrzymać? Tutaj wartością jest codzienność. Zwyczajna, wypracowana, oparta na obecności drugiej osoby. Dlatego perspektywa jej utraty budzi tak silne emocje. Szczególnie gdy zagrożenie nie przychodzi z zewnątrz, lecz pojawia się wewnątrz rodziny, która powinna przecież dawać poczucie bezpieczeństwa.

To właśnie rodzina jest dla mnie najważniejszym tematem tej książki. Nie jako oczywista wspólnota ludzi, którzy zawsze mogą na siebie liczyć, ale jako sieć więzi, zobowiązań i oczekiwań, czasem bardzo trudnych do pogodzenia. Anna Szczęsna daje powód do zastanowienia się, czy samo pokrewieństwo wystarcza, żeby decydować o czyimś życiu. I jak wiele znaczy codzienna obecność osoby, która została wtedy, gdy trzeba było wziąć na siebie odpowiedzialność.

Relacja Emilii z Oskarem skłania do spojrzenia poza rodzinne etykiety. „Ciocia” i „mama” to różne słowa, ale żadne z nich samo w sobie nie opowiada o wszystkich gestach troski, wspólnych przyzwyczajeniach i poczuciu bezpieczeństwa. Bliskość powstaje również w mało efektownych chwilach: kiedy trzeba z czegoś zrezygnować, podjąć trudną decyzję, po prostu być. Dlatego tak trudno przyjąć myśl, że więź budowana dzień po dniu mogłaby nagle stać się mniej ważna od czyichś planów.

Szczególnie niewygodny jest dla mnie rodzinny konflikt, w którym uczucia nie układają się w prosty podział na miłość i niechęć. Można przecież czuć przywiązanie do siostry, a jednocześnie mieć do niej żal i bać się jej decyzji. Można rozumieć znaczenie więzi matki z dzieckiem, ale nie umieć zaakceptować cierpienia, które grozi osobie pełniącej dotąd rolę opiekunki. Właśnie takie sprzeczności sprawiają, że ta historia daje mi więcej do myślenia niż samo pytanie o to, jak wszystko się skończy. W rodzinie racje dorosłych bywają głośne. Tym bardziej warto zapytać, czy pośród nich naprawdę słychać potrzeby dziecka.

Przy tej książce wraca też temat poświęcenia. Łatwo podziwiać kogoś, kto odkłada własne plany, żeby zająć się bliską osobą. Znacznie trudniej zauważyć moment, w którym wdzięczność otoczenia zamienia się w oczekiwanie: skoro dotąd sobie radziłaś, poradzisz sobie dalej. Dlatego ważne jest dla mnie miejsce na potrzeby Emilii. Oddanie rodzinie nie powinno oznaczać obowiązku rezygnowania z siebie bez końca. Można kochać dziecko i jednocześnie potrzebować wsparcia, partnerstwa czy zwykłego poczucia, że ktoś zatroszczy się także o nas.

Z tego powodu nową bliskość odbieram tutaj jako coś więcej niż romantyczną obietnicę. Interesuje mnie przede wszystkim możliwość wyjścia z roli osoby, która musi wszystko udźwignąć sama. Kiedy przez długi czas odpowiada się za czyjeś bezpieczeństwo, przyjmowanie pomocy wcale nie musi być łatwe. Zaufanie oznacza przecież dopuszczenie kogoś do spraw, które są najważniejsze i najbardziej podatne na zranienie.

Świąteczna sceneria dodatkowo wyostrza te emocje. W grudniu szczególnie dużo mówi się o zgodzie, wspólnym stole i rodzinnej atmosferze, jakby bliskość była czymś, co wystarczy zadeklarować. Tymczasem święta nie naprawiają automatycznie zaniedbanych relacji i nie unieważniają strachu. W tej historii bardziej niż bożonarodzeniowa otoczka przemawia do mnie właśnie rozdźwięk między wyobrażeniem bezpiecznego domu a niepewnością osób, które próbują go utrzymać.

„Szczęście w prezencie” poleciłabym czytelniczkom, które lubią powieści obyczajowe stawiające niewygodne pytania o bliskich. Dla mnie najważniejsze brzmi: czy potrafimy dostrzec, kto rzeczywiście tworzy rodzinę swoim zaangażowaniem, a nie tylko zajmuje w niej określone miejsce? Ta opowieść przypomina, że więzi wymagają odpowiedzialności, a miłość nie daje prawa do pomijania cudzych uczuć. Właśnie ten rodzinny wymiar porusza mnie mocniej niż obietnica świątecznej magii.