Potencjalność, fizyka i odkrycie surrealności natury

Esej Marka Woszczka, zatytułowany "Potencjalność, fizyka i odkrycie surrealności natury", znalazł się w finale Konkursu o Nagrodę im. Barbary Skargi, który rozpoczął się w maju 2019 roku, a zakończył w listopadzie 2020 roku. Tematem przewodnim konkursu była współczesna metafizyka. W swoim tekście Woszczek analizuje, jak konstrukcja pojęcia przyrody wypracowana w okresie nowożytnym jest nieadekwatna i prowadzi do powstawania szeregu problematycznych koncepcji metafizycznych. Przykłady takich konstrukcji to powszechne ujęcie przyczynowości jako sekwencyjnego wpływu zdarzeń oraz koncepcja możliwości jako kontrfaktyczności, która ma podlegać selekcji i urzeczywistnianiu.

Autor zwraca uwagę, że te metafizyczne idee nie są przypadkowymi innowacjami, lecz mają swoje korzenie w XVII wieku, w epoce postępu mechaniki i rozwoju takich koncepcji jak zasada racji dostatecznej, prawa przyrody oraz globalny porządek świata. Te elementy kształtują naszą dzisiejszą wizję tego, co możliwe, a co wykluczone jako aberracyjne.

Woszczek nie dąży do krytykowania dawnych koncepcji metafizycznych dla samej krytyki, lecz pragnie pokazać, że obecne trudności w pełnym zrozumieniu fizyki fundamentalnej wynikają z polegania na niewłaściwych zasadach metafizycznych. Te zasady, mimo iż wydają się niezbędne, są jedynie ograniczonymi heurystykami, które nie pozwalają nam uchwycić pełni dostępnej wiedzy. Współczesne zmagania z fundamentalnymi problemami fizyki pokazują, jak ważne jest przemyślenie i zrewidowanie podstaw, na których opieramy naszą wizję świata.