Pierwsza osoba liczby pojedynczej

To Murakami trochę inny niż zwykle, ale nie w taki sposób, żeby przestał być sobą. Nadal są tu muzyka, pamięć, dawne kobiety, przypadek, lekkie przesunięcie rzeczywistości i ten jego charakterystyczny rodzaj melancholii, ale wszystko podane jest bardziej kameralnie, jakby ciszej, bliżej ucha niż sceny. I chyba właśnie to najbardziej mnie w tym zbiorze ujęło. To nie jest książka, którą czyta się dla jednej wielkiej fabuły. Raczej dla tonu, dla sposobu patrzenia, dla tych wszystkich małych pęknięć w codzienności, które Murakami wychwytuje z ogromną czułością. Każde opowiadanie ma w sobie coś osobnego, ale razem tworzą bardzo spójny świat. Świat wspomnień, powrotów, niejasnych przeczuć i pytań, które brzmią prosto, a wcale proste nie są. Czyta się to z dużym zainteresowaniem, bo nawet gdy autor opowiada o czymś pozornie zwyczajnym, ma się wrażenie, że za chwilę odsłoni się druga warstwa, bardziej niepokojąca albo po prostu bardziej prawdziwa.

Bardzo podoba mi się, że Murakami nie filozofuje tutaj ostentacyjnie. Nie stawia wielkich tez, nie próbuje być mędrcem od spraw ostatecznych. Jego refleksje są raczej podsunięte mimochodem, jakby między jednym wspomnieniem a drugim. A jednak zostają. Właśnie dlatego dobrze wybrzmiewa tu myśl, że świat potrafi wyglądać zupełnie inaczej w zależności od kąta patrzenia, że prawda i fałsz, cień i światło, nie są wcale tak stabilne, jak chcielibyśmy wierzyć. To bardzo murakamiowskie, ale w tej książce wyjątkowo czyste i przejrzyste. Autor przypomina, że w życiu nie ma wiele rzeczy oczywistych, a nasze przekonania nie są uniwersalnym porządkiem świata. I robi to bez ciężaru, bez zadęcia, za to z dużą uważnością.

Najmocniej zapadło mi w pamięć opowiadanie „Karnawał”. Właśnie tam szczególnie dobrze widać, jak ogromną rolę odgrywa u Murakamiego muzyka. Nie jako tło, nie jako ozdobnik, tylko jako prawdziwy język emocji. On naprawdę potrafi pisać o dźwiękach tak, jakby przekładał nuty na zdania. Czytając ten tekst, miałam poczucie, że muzyka nie tylko opisuje bohaterów, ale wręcz ich odsłania. Że pozwala zajrzeć w miejsca, do których zwykły dialog już nie dociera. I chyba dlatego bardzo trafne wydaje mi się myślenie o Murakamim jak o kompozytorze słów. On nie układa melodii, ale buduje rytm emocji, zawieszenia, tęsknoty.

To oczywiście nie jest zbiór idealny. Jak to u Murakamiego bywa, jedne opowiadania poruszają mocniej, inne trochę mniej. Nie wszystkie mają tę samą siłę i nie każde zostaje w pamięci na równie długo. Ale nawet te słabsze mają w sobie coś charakterystycznego, ten szczególny ton, który sprawia, że od razu wiadomo, z czyją prozą mamy do czynienia. Jeśli ktoś lubi Murakamiego za atmosferę, niedopowiedzenie i spokojną refleksję nad tym, co trudno nazwać, tutaj znajdzie to wszystko.

„Pierwsza osoba liczby pojedynczej” odbieram jako książkę bardzo osobistą, ale nie ekshibicjonistyczną. Intymną, ale nie przesadnie wyznaniową. To zbiór, który nie próbuje olśnić rozmachem, tylko działa subtelniej. Właśnie przez wspomnienia, muzykę, drobne przesunięcia sensu i przez tę myśl, że życie niemal nigdy nie daje się ująć w prostych definicjach.

Dla mnie to nie jest najmocniejszy Murakami, ale jeden z bardziej eleganckich i najczulszych. Taki, który nie domaga się uwagi, tylko spokojnie ją sobie bierze. I zostawia po sobie coś bardzo cennego: potrzebę, żeby na chwilę zatrzymać się i spojrzeć na własne życie z trochę innej strony.