MURACAN (Grigor Ter-Howannisjan)

Muracan to pseudonim używany przez pisarza Grigora Ter-Howannisjana, który przyszedł na świat w Szuszi, miasteczku leżącym na terenie Górskiego Karabachu, w latach 1854-1908. Pisarz pochodził z rodziny o średnich dochodach, a jeden z jego przodków był księdzem w Ormiańskim Kościele Apostolskim. "Ter" w nazwisku jest tytułem grzecznościowym, odniesieniem do niższego duchowieństwa, które nie przestrzegało celibatu. W 1896 roku w Tyflisie, mieście pełnym różnorodnych kultur, ukazała się napisana przez niego po ormiańsku powieść historyczna pt. "Geworg Marzpetuni". Tytułowa postać, której imię i nazwisko pochodzą z czasów urartyjskich, była ormiańskim arystokratą, który w X wieku dzielnie walczył o niepodległość Armenii.Pod koniec VII wieku Armenia wpadła w ręce Arabów, nierzadko zmuszających do przyjęcia islamu pod przymusem. Podjęte przez Armeńczyków w X wieku próby odzyskania niepodległości natrafiały na liczne przeszkody, głównie związane z rywalizującymi feudałami, dla których osobiste korzyści miały często wyższy priorytet niż dobro kraju. Król Aszot II z dynastii Bagratydów, panujący w latach 915-928 i znany jako Żelazny (Jerkat), nie był idealnym władcą. Z kolei książę Geworg Marzpetuni, przedstawiony w dziele Muracana, zasłynął jako patriota i narodowy bohater, który odegrał kluczową rolę w walkach przeciwko Arabom.Powieść "Geworg Marzpetuni", składająca się z trzech części i przetłumaczona na język polski przez Stanisława Ulaszka, prezentuje wielowątkową historię, łącząc w sobie elementy militarne i subtelnie ukazane dramaty osobiste bohaterów. Autor jasno opowiada się po stronie chrześcijaństwa oraz ceni wartości, takie jak rodzina i poświęcenie dla ojczyzny, przy jednoczesnym podkreślaniu znaczenia ormiańskich zwyczajów i tradycji. Prof. Andrzej Pisowicz również przyczynił się do popularyzacji tej książki.