Intelektualiści w średniowieczu

Jacques Le Goff, znany francuski historyk średniowiecza, w swojej książce z 1957 roku wywołał niemałe poruszenie, zwłaszcza wśród historyków i filozofów chrześcijańskich. W niezwykle porywający sposób przedstawił społeczność intelektualistów, która według niego pojawiła się w XII i XIII wieku, równocześnie z rozwojem miast i podziałem pracy. Należy wyraźnie oddzielić ich od bardziej ogólnej grupy, jaką jest inteligencja, ponieważ specyfika tej podgrupy polegała na charakterystycznym typie pracy umysłowej. Było to wyjątkowe połączenie nauczania z badaniami, które dzisiaj nazwalibyśmy naukowymi, oraz zagłębianie się w metodykę edukacji. Uniwersyteckie korporacje, które zaczęły powstawać w XIII wieku, stały się naturalnym środowiskiem dla tych intelektualistów. Kluczowym momentem była zmiana z życia umysłowego zdominowanego przez klasztory na miejskie i wyłonienie się nowej drabiny społecznej osiąganej przez edukację. Wszystkie te zmiany prowadziły do napięć i konfliktów, których dramatyczne skutki Le Goff opisuje, ukazując społeczne i osobiste aspekty życia tych intelektualistów, jak tragiczna historia Abelarda. Jako myśliciele dążyli do niezależności, lecz jako chrześcijanie stawiali czoła ograniczeniom zarówno zewnętrznym, jakie nakładała na nich władza kościelna, jak i wewnętrznym, wynikającym z ich własnych przekonań. Le Goff kończy swoją narrację na czasach odrodzenia, gdy pojawił się nowy typ intelektualisty - humanista, zastępujący chrześcijańskiego intelektualistę.