Instruktarz celny z 1691 roku

Rozwój systemu celnego na terenach polskich można śledzić od początków istnienia naszego państwa. Istotne informacje dotyczące tego systemu można znaleźć w instruktarzach celnych, które pełniły rolę urzędowych dokumentów wspierających funkcjonowanie punktów poboru cła. Dzięki nim możliwe było utrzymanie spójności w kwestii opłat za różnego rodzaju towary, a także zasad ich mierzenia, ważenia oraz procedur związanych z ewentualnymi uchybieniami. Rękopis będący przedmiotem tej edycji podobny jest do typowych instruktarzy celnych, lecz zawiera również dodatkowe materiały, takie jak przelicznik grzywien na floreny. Wyróżnia się tym, że nie pełnił funkcji urzędowej, lecz był w posiadaniu prywatnym. Został sporządzony dla kupca Daniela Zarugowicza, prawdopodobnie w związku z jego rolą superintendenta ceł ruskich. Po śmierci Zarugowicza w 1715 roku losy rękopisu pozostawały nieznane aż do 2020 roku, kiedy to trafił do zbiorów Polskiej Akademii Umiejętności. Historyk Marcin Łukasz Majewski przygotował edycję tego rękopisu, zachowując jego oryginalny tabelaryczny układ, i wzbogacił publikację o szczegółowe opracowanie. Dzięki temu czytelnik może umieścić dokument w szerszym kontekście historycznym oraz zdobyć podstawowe informacje o towarach dostępnych w tamtych czasach. Instruktarz celny z roku 1691 stanowi cenne źródło wiedzy naukowej, oferując wgląd w mechanizmy nie tylko systemu celnego, ale i handlu jako takiego.