François Villon - sylwetka autora

François Villon, jeden z najważniejszych francuskich poetów średniowiecza, jest autorem „Małego testamentu” i „Wielkiego testamentu”, z których drugi powstał około 1461 roku. Jego prawdziwe nazwisko brzmiało François de Montcorbier lub François des Loges. Główne źródła informacji o jego życiu to jego własne utwory oraz dokumenty sądowe.

Villon urodził się w ubogiej rodzinie w Paryżu. Po śmierci ojca został adoptowany przez Guillaume'a de Villon, kanonika przy klasztorze św. Benedykta, który również go kształcił i wychowywał. Tak przyjął nazwisko, którym się posługiwał. Studiował na Uniwersytecie Paryskim, gdzie w 1452 roku uzyskał tytuł magistra na wydziale sztuk wyzwolonych.

Z powodu swojego awanturniczego charakteru, który był także powodem licznych bójek, Villon zszedł na drogę przestępczości. Uczestniczył w napaści na Kolegium Nawarskie, gdzie pełnił rolę strażnika podczas kradzieży, którą sam zainspirował. Po bójce z księdzem Filipem de Charymore, która zakończyła się śmiercią duchownego, Villon trafił do więzienia Chatelet, z którego wyszedł dzięki interwencji kanonika de Villon. Był także członkiem grupy przestępczej znanej jako Muszelnicy (les Coquillards), do której należeli złodzieje, oszuści i fałszerze pieniędzy, używający tajnego języka, w którym Villon napisał kilka ballad.

W 1463 roku, po starciu ze studentami, w którym używał noża, został skazany na śmierć przez powieszenie. W tamtym czasie stworzył „Balladę o powieszonym”, w której rozważał życie z perspektywy oczekującego na wyrok. Ostatecznie uniknął egzekucji, gdy po apelacji zamieniono mu karę na 10 lat wygnania z Paryża. Dalsze losy Villona po opuszczeniu miasta nie są znane.

Jego twórczość odbija doświadczenia związane z trudnym życiem, które w dużej mierze spędził za kratkami. Oba testamenty są humorystycznym opisem niektórych fragmentów z jego biografii. W swoich utworach kwestionował piętnastowieczny porządek poetycki, łącząc radość z rozpaczą, śmiech z płaczem, honor z pokorą, tworząc groteskowy, lecz równocześnie wzruszający obraz świata. Krytykował ówczesny porządek społeczny, sugerując w jednym z utworów, że mógłby wieść dostatnie życie jako ksiądz. Według niego życie ma wymiar czysto ziemski, a każda egzystencja zmierza do nieuniknionego końca. Villon często korzystał z prowokacji obyczajowej i artystycznej w swojej twórczości.

W polskim przekładzie, jego dzieła zostały przetłumaczone przez Tadeusza Żeleńskiego (Boya), który dla tej poezji stworzył unikatową, archiwizowaną wersję. Jacek Kowalski natomiast przełożył „Mały testament”.