1Q84. Tom 2

Powiem tak: drugi tom „1Q84” to jest ten moment, w którym człowiek już nie pyta, czy to wszystko ma sens, tylko daje się wciągnąć głębiej i bierze na klatę całą tę dziwność. I albo to kupi, albo się odbije. Ja kupiłem.

Najbardziej lubię w tej części to, że Murakami nie próbuje nagle przyspieszyć i zrobić z tej historii zwykłego thrillera z elementami fantastyki. Mógłby. Miałby do tego wszystkie narzędzia. Jest napięcie, są tajemnice, są ludzie, przed którymi trzeba się ukrywać, są dwa księżyce wiszące nad wszystkim jak znak, że świat już dawno zjechał z właściwego toru. A jednak on dalej idzie swoją drogą. Powoli, hipnotycznie, trochę z uporem, trochę na przekór czytelnikowi, który czasem chciałby już dostać odpowiedź, konkret, rozwiązanie.

I właśnie to jest jednocześnie największa zaleta i największa wada tej książki.

Bo z jednej strony „1Q84. Tom 2” ma atmosferę tak gęstą, że można ją kroić nożem. Serio. Czytając, miałem wrażenie, że wszystko jest tu lekko przytłumione, jakby świat działał pod jakąś dziwną warstwą szkła. Aomame i Tengo niby żyją, podejmują decyzje, poruszają się do przodu, ale nad wszystkim wisi ten niepokój, że to już nie jest zwykła rzeczywistość. Murakami genialnie buduje właśnie ten stan. Nie przez wielkie sceny, tylko przez drobiazgi, przez powtarzalność, przez ciszę, przez to wieczne poczucie, że coś jest nie tak, choć na pierwszy rzut oka niby wszystko stoi na miejscu.

Z drugiej strony, no nie oszukujmy się, ten tom bywa rozwlekły. Są momenty, w których człowiek czyta i myśli: dobra, Haruki, rozumiem klimat, rozumiem zawieszenie, rozumiem tęsknotę, ale może ruszmy to jednak trochę mocniej. Nie mówię, że to mnie wybiło z lektury, bo nie wybiło. Ale czuć, że Murakami bardzo ufa swojemu rytmowi i nie ma najmniejszego zamiaru dopasowywać się do czytelnika, który chciałby szybciej, jaśniej, konkretniej. Jednych to zachwyci, innych doprowadzi do szału.

Dla mnie najciekawsze było to, jak ten tom opowiada o tęsknocie. I nie chodzi tylko o to, że Aomame i Tengo próbują się odnaleźć. Chodzi o coś większego. O tę potrzebę, żeby wierzyć, że istnieje gdzieś ktoś albo coś, co nadaje sens całemu temu chaosowi. Murakami robi z ich relacji coś prawie metafizycznego, ale jednocześnie nie odbiera temu ludzkiego ciężaru. To nie jest ckliwa historia o przeznaczeniu. To raczej opowieść o ludziach, którzy kurczowo trzymają się jednej nitki znaczenia, bo bez niej rozsypaliby się kompletnie.

I jeszcze ten świat. Ten cały 1Q84. Kurde, on jest po prostu kapitalnie wymyślony. Nie dlatego, że wszystko da się tam logicznie rozpisać, bo nie da. Tylko dlatego, że ten świat ma własny puls. Własny zapach. Własny rodzaj ciszy. Dwa księżyce nie są tu tanim efektem wow, tylko czymś naprawdę niepokojącym. Czymś, co stale przypomina, że rzeczywistość się rozsunęła i nikt nie wie, czy jeszcze da się ją zszyć.

Czy to jest książka dla każdego? No skąd. Jeśli ktoś nie lubi Murakamiego, to drugi tom raczej go nie nawróci. Jeśli ktoś irytuje się na długie opisy, powolne tempo, niedopowiedzenia i dziwność, która nie tłumaczy się do końca, to może sobie odpuścić. Ale jeśli ktoś już wszedł w ten świat i złapał ten rytm, to „1Q84. Tom 2” działa naprawdę mocno.

Nie wiem, czy to mój ulubiony tom z całej serii, ale na pewno taki, w którym najmocniej poczułem, że Murakami ma pełną kontrolę nad tym literackim odlotem. On dokładnie wie, kiedy przyciszyć, kiedy zostawić czytelnika w zawieszeniu, kiedy dorzucić kolejny niepokojący szczegół. I choć czasem człowiek się na niego wkurza, to jednak dalej czyta. A to już dużo mówi.

Dla mnie to była bardzo dobra lektura, choć nie bez zgrzytów. Trochę sen, trochę paranoja, trochę historia miłosna, trochę kosmiczne przesunięcie świata. Bardzo dziwne. I bardzo wciągające.