Tam się też żyło

Mina Tomkiewicz, kończąc swoją książkę "Bomby i myszy" słowami "Ale ich pociąg nie pojechał do Treblinki", zagłębia się w poruszającą historię związaną z życiem w warszawskim getcie. Pociąg, w którym znaleźli się bohaterowie powieści — Nata, jej synek oraz młodszy brat — miał początkowo zabrać dużą grupę warszawskich Żydów ratujących się w Hotelu Polskim. Wbrew obawom nie pojechał jednak do Treblinki, lecz skierował się w przeciwną stronę, aż do zachodnich terenów niedaleko Bergen w Niemczech. Tam znajdował się obóz, który na początku działał jako ośrodek dla specjalnych więźniów, ale wkrótce przeistoczył się w okrutny obóz zagłady, przez który przewijały się transporty Żydów z całej Europy.Mina Tomkiewicz, krótko po wyzwoleniu z obozu Bergen-Belsen, stworzyła relację z blisko dwuletniego tam pobytu, która nie była wcześniej publikowana w Polsce. Jej narracja wyróżnia się na tle typowej literatury lagrowej, unikając martyrologicznych tonów, jakie często dominują w dokumentach z czasów Zagłady. Opowieść Tomkiewicz to obserwacja obozowego życia codziennego z wyjątkowej, kobiecej perspektywy, co czyni ją herstorią, mocno zabarwioną moralnymi rozważaniami. W tej relacji zachowanie ludzkiej godności i pamięci o ukochanych, którzy odeszli, okazuje się fundamentalną potrzebą, pozwalając na duchowe przetrwanie mimo beznadziejnych warunków życia.