Rozkład. O niedemokracji w Ameryce

To książka, która burzy wygodne wyobrażenia o Stanach Zjednoczonych jako wzorcowej demokracji. Piotr Tarczyński pokazuje, że obecny stan amerykańskiej polityki nie jest wypadkiem przy pracy ani efektem jednej kadencji czy jednego polityka, lecz skutkiem długiego, wielopokoleniowego procesu psucia się systemu. Problemy Ameryki są znacznie starsze — zapisane w samych fundamentach państwa: w konstytucji, zasadach wyborów i mechanizmach sprawowania władzy.

System elektorski, filibuster, gerrymandering czy sposób wyboru sędziów przestają być pustymi hasłami z wiadomości, a zaczynają tworzyć spójny obraz demokracji, w której mniejszość potrafi skutecznie rządzić większością. Tarczyński jasno pokazuje, jak możliwe jest to, że kandydat zdobywający miliony głosów więcej przegrywa wybory, że partia z mniejszym poparciem narzuca kierunek całemu państwu, a decyzje Sądu Najwyższego na dekady blokują zmiany popierane przez większość społeczeństwa. W USA można więc wygrać wybory, a jednocześnie przegrać realny wpływ na władzę i nie jest to wyjątek, lecz systemowa reguła.
Demokracja formalnie istnieje: wybory się odbywają, procedury są zachowane, instytucje funkcjonują. A jednak władza regularnie trafia w ręce tych, którzy najlepiej potrafią wykorzystać luki i kruczki prawne, manipulować granicami okręgów wyborczych, blokować ustawy proceduralnymi sztuczkami czy obsadzać sądy „na przeczekanie”. Tarczyński przystępnie opisuje te mechanizmy, pokazując, że nie mamy do czynienia z pojedynczymi nadużyciami, lecz z trwałą architekturą systemu.

Autor nie ukrywa własnych sympatii i antypatii, ale jego stronniczość nie opiera się na emocjach, lecz na faktach. Krytyka Republikanów jest ostrzejsza, ponieważ — jak przekonująco dowodzi — to ta strona od dekad najskuteczniej korzysta z wad systemu, systematycznie go radykalizuje i otwarcie podważa demokratyczne normy, czego kulminacją był atak na Kapitol w 2021 roku. Jednocześnie nie oszczędza Demokratów, którym wytyka bierność i brak odwagi do przeprowadzenia głębokich reform, co jawi się jako współodpowiedzialność za obecny stan rzeczy.